Rys historyczny Krywego

Krywe nad Sanem położone jest w malowniczej dolinie tej największej z bieszczadzkich rzek, pomiędzy pasmem Otrytu a szczytami Bukowiny (911 m n.p.m) i Stołów (968 m n.p.m.). Niegdyś wieś graniczyła z Hulskiem od wschodu i Tworylczykiem wraz z Tworylnem od strony zachodniej - dziś graniczy z pozostałościami po tych wsiach, sama pozostałością będąc.

Krywe lokowano na prawie wołoskim przed rokiem 1526 a po roku 1502, kiedy to wzmiankowana była po raz pierwszy, w dobrach należących do Kmitów. Do roku 1553 znajdowała się w rękach Piotra Kmity, później wdowy po nim Barbary z Herbertów. Po śmierci Barbary (1579) przypadła do działu po Annie z Kmitów na jej spadkobierców, potomków Stanisława Herberta i Jana Barzego.

Regestr podatkowy z roku 1589 wykazał w Krywem 6 łanów osiadłych przez kmieci, 3 łana w posiadaniu kniazia i 1 łana w posiadaniu miejscowego popa. Wówczas w Krywem odnotowano również istnienie jednokołowego młyna wodnego.

W roku 1630 chłopi z Hulskiego i Zatwarnicy napadli na znajdujący się w Krywem dwór kasztelana sanockiego Andrzeja Boguskiego. Słudzy szlacheccy odnieśli rany a dwór został złupiony.

Powierzchnia Krywego w roku 1868 wynosiła 2646 mórg (1522,8 ha) w tym 1145 mórg lasów (658,9 ha). Grunty chłopskie obejmowały: 270,5ha roli ornej, 141,5ha łąk i ogrodów oraz 123,7 ha pastwisk. We wsi mieszkała wówczas rodzina szlachty zagrodowej nazwiskiem Pasławscy.

Historia młynów w Krywem

Przez cały okres istnienia wsi mieszkańcy Krywego podejmowali liczne próby budowy młyna. Było to zadanie trudne, bowiem Krywe leży nad potokiem słabo zasobnym w wodę (Krywiec). W wyniku prób powstały następujące obiekty:

• Młyn "stary" - na prawym brzegu potoku Krywiec, ok. 150m powyżej jego ujścia do Sanu. Wykazany na mapie von Miega z 1780r.
• Młyn "górny" na potoku Krywiec - znajdował się 630 m na południe od cerkwi, powstał około roku 1870. Wymagał przesunięcia koryta potoku.
• Młyn Mikołaja Hodowańca - należał do zamożnego gospodarza (przydomek "do Kozyka"). Znajdował się w miejscu zwanym Młynyszcze, przy źródle smacznej wody.

Zabudowania dworskie

Zabudowania dworskie znajdowały się w północnej części wsi pomiędzy Sanem a drogą Hulskie - Tworylne. Sam dwór stał ponad drogą na grzbiecie wzgórza Diłok. W roku 1852 był tu dwór murowany, budynki gospodarcze i park dworski.
Zabudowania dworskie spaliły we wrześniu 1945 roku upowskie oddziały. Do dnia dzisiejszego zachowały się niewielkie ślady po dworze w postaci resztek podmurówki.

Mieszkańcy i postacie historyczne

W Krywem mieszkał uczestnik powstania styczniowego 1863 roku - kapitan Aleksander Ubysz h."Cholewa". Walczył w oddziałach Czchowskiego i Zapałowicza. Po powstaniu osiadł w Krywem, gdzie zasłynął jako myśliwy i literat (pseudonim Symplicius Gawin).

Prócz młynów znajdował się w Krywem niewielki staw dworski oraz działająca w 1848 roku szkoła parafialna.

Słownik geograficzny z roku 1880 podaje, że Krywe leży 506 m n.p.m. i zamieszkują je 403 osoby (329 grekokatolików, 74 rzymskich katolików). Murowaną cerkiew pw. św. Paraskewii zbudowano w 1842 roku.

Obecnie cerkiew znajduje się w ruinie. Więcej na ten temat: Cerkiew w Krywem

Właściciele Krywego na przestrzeni wieków

Do wybuchu II wojny światowej właścicielami wsi byli m.in.:

• do 1553: Piotr Kmita
• 1553-1579: Barbara z Herburtów (żona P. Kmity)
• od 1630: Andrzej Boguski, następnie ród Boguskich
• 1828-1848: Feliks Łążyński, potem Karolina z Ubyszów Łążyńska
• 1874: Podział spadku (Józef Ubysz, Aleksander Ubysz i inni)
• 1875: Mikołaj i Julia Pisarczuk
• 1904-1912: Jakub Lieber
• 1912-1935: Stanisław Kopczyński z Ostapii
• 1935-1945: Firma drzewna "Pilak"

Wojna i wysiedlenia

We wrześniu 1939 roku San stał się granicą państwową między Niemcami a ZSRR, dzieląc Krywe. Po wojnie i wysiedleniach (Akcja Wisła, 1947), wieś opustoszała.

Krywe współczesne

Od lat 70. wieś była pustkowiem z wypasem bydła (PGR, Igloopol). Od 1971 roku zamieszkali tu Antonina i Stanisław Majsterkowie. Do 2005 roku wieś nosiła urzędową nazwę "Krzywe", którą na wniosek mieszkańców zmieniono na historyczne "Krywe".

Dziś Krywe to dom Majsterków, ośrodek UM Lublin oraz zabezpieczone ruiny cerkwi (wstęp wzbroniony od 2023 r.). 8 lipca 2017 roku ustawiono Krzyż Pamięci dawnych mieszkańców.

Dojście do Krywego - szlaki

• Ścieżka historyczno-przyrodnicza z Zatwarnicy (kolor czerwony).
  Czas dojścia ok. 1¾ h.
  
  
• Z Rajskiego przez Obłazy i Tworylne.
  Trasa nieoznakowana wzdłuż Sanu.
  Czas: 3-3½ h.
  Więcej informacji o trasie z Rajskiego


• Przeprawa przez San:
  most przy drodze Rajskie-Sękowiec w Krywem, nie istnieje. Możliwe jest przejście rzeki w bród - przy niskim stanie wody.