Wstęp i lokalizacja

Spośród kilkunastu największych bieszczadzkich torfowisk, kilka z nich jest udostępnionych turystycznie. Są to torfowiska: Wołosate, Tarnawa Niżna (na ścieżce do Dźwiniacza Górnego) oraz Tarnawa Wyżna (przy drodze Tarnawa Niżna - Bukowiec).

Dojazd, parking i bilety wstępu

Na torfowisko "Tarnawa" można dojść pieszo z Tarnawy Niżnej, dojechać rowerem lub samochodem. Na miejscu jest parking, tablice edukacyjne oraz wiata. Parking przy torfowisku jest płatny: 14 zł samochody osobowe (7 zł do 2 godzin). Dojazd (lub dojście) z Tarnawy Niżnej odbywa się wąską, asfaltową drogą, w bliskiej odległości od Sanu, który stanowi tu granicę Polski i Ukrainy. Ładne widoki na tereny ukraińskie. Ponieważ jest to teren BdPN, należy wykupić bilety wstępu do parku. Sprzedaż prowadzi "Baza nad Roztokami" w Tarnawie Niżnej, obok której i tak trzeba przejechać. Parkowy punkt kasowy w Tarnawie obecnie nie funkcjonuje.

Dwie części torfowiska: mniejsza i większa

Torfowisko położone jest na terenie nieistniejącej wsi Tarnawa Wyżna. Podzielone jest na dwie części oddzielone od siebie potokiem i parkingiem. Mniejsza część zajmuje powierzchnię ok. 6 ha i jest w zasadzie niezalesiona - drzewa stanowią tylko kilka procent powierzchni. W ramach udostępniania turystycznego, zbudowano tu drewniane pomosty, po których należy się poruszać zwiedzając torfowisko. Pomost jest zapętlony.

Większy płat torfowiska zajmuje powierzchnię ok. 20 ha. Ścieżka prowadzi kilkadziesiąt metrów przez łąkę, następnie należy przejść potok (i bobrowe rozlewisko) drewnianą kładką - a dalej podobnie jak na mniejszym płacie ułożone są drewniane pomosty pokryte siatką. Tę część porasta bagienny bór sosnowy z niewielką domieszką brzozy brodawkowatej oraz świerka. Przez jakiś czas panował pogląd, iż jest to jedyne w Bieszczadach naturalne stanowisko sosny pospolitej - jednak stanowisk takich jest więcej.

Flora i fauna: co rośnie na torfowisku?

Flora torfowisk to przede wszystkim: borówka bagienna, borówka brusznica, bażyna czarna, żurawina błotna, turzyca skąpokwiatowa, wełnianka pochwowata, bagno zwyczajne, modrzewnica zwyczajna czy rosiczka okrągłolistna. Sporą część torfowisk zajmuje tzw. mszar (zbiorowisko o charakterystycznej kępkowo-dolinkowej strukturze), w którym dominują mchy: torfowiec czerwonawy i magellański raz płonnik właściwy i pospolity.

"Ekosystemy torfowiskowe, szczególnie na ich obrzeżach, regularnie penetrowane są przez ptaki: derkacza, bekasa, słonkę oraz dzierzby - srokosz i gąsiorek. W miejscach podmokłych poluje zaskroniec, zaś na kępach lubi wygrzewać się żmija zygzakowata. Amatorami torfowiskowych owoców są liczne gryzonie i lisy. Wśród bezkręgowców można wymienić motyle: dostojka akwilonaris (Boloria aquilonaris), modraszek bagniczek (Plebejus optilete) i szlaczkoń torfowiec (Colias palaeno), są ważki - np. żagnica torfowa (Aeshna juncea), są też specyficzne dla torfowisk chrząszcze - np. biegacz błyszczący (Carabus nitens). Ekosystemy te badane były niedawno pod kątem zasiedlania ich przez mrówki, wśród których wyróżniono aż 14 gatunków - głównie pierwomrówka łagodna (Formica fusca), mrówka rudnica (Formica rufa) i czarna mrówka (Lasius platythorax) (Kucharzyk, Szary, "Torfowiska bieszczadzkie na przestrzeni dziejów - w kontekście ochrony aktywnej prowadzonej przez BdPN")

Historia, melioracja i renaturyzacja

Dawniej torfowiska były wykorzystywane gospodarczo - pozyskiwano torf. Przy czym nie ma jednoznacznych dowodów, aby tak było w przypadku torfowisk w/w. Lokalne torfowiska próbowano natomiast osuszyć, poprzez stosowanie rowów melioracyjnych. Pozostałości jednego z nich spotkamy na większym płacie torfowiska Tarnawa Wyżna. Prace te prowadzono zarówno przed wojną, jak i po utworzeniu na tych terenach wielkich ferm hodowlanych. W 1975 roku powstało na tym terenie Gospodarstwo Urzędu Rady Ministrów w Tarnawie Niżnej. Z tego okresu powstały pierwsze poważne plany kompleksowej melioracji torfowisk i podmokłych łąk. Procesy odwodnienia dolin zintensyfikowane zostały po przejęciu tych terenów przez Igloopol w 1982 r. Przeprowadzono wówczas, zakrojoną na szeroką skalę, akcję intensywnych melioracji, polegających na wykopaniu systemu głębokich rowów i założeniu gęstej sieci drenów ceramicznych w gruncie. Działania te doprowadziły do degradacji ekosystemów podmokłych: szuwarów, kompleksów torfowiskowych, podmokłych ziołorośli i mokrych łąk. W latach 80.XX podjęto próbę utworzenia w tutejszych dolinach gigantycznych ferm dla bydła opasowego. Inicjatywa ta wkrótce jednak okazała się nieopłacalna i w czasie narastającego kryzysu lat 80.XX legła w gruzach.

Kompleksy torfowiskowe na tym terenie zostały objęte ochorną prawną w roku 1999, kiedy to włączono je w skład Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Po przeprowadzeniu badań, podjęto szereg działań mających przywrócić poprzedni stan ekosystemów bagiennych. Aby przywrócić poziom nawodnienia terenu sprzed okresu melioracji i odpowiednio go nawadniać, stosuje się zastawki na rowach odwadniających. W wyniku tego powstały niewielkie zbiorniki wodne, które podniosły poziom wód gruntowych. Zdemontowano również dreny odprowadzające wodę z bezpośredniego otoczenia torfowiska - czyli odcięto spływ do rowu zbierającego wodę z jego okrajka. W założeniu dreny miały odprowadzać nadmiar wody do rowu opaskowego, celem przystosowania przylegającej łąki do użytkowania kośnego z użyciem ciągników. Powstały również oczka wodne, tworzące system małej retencji. Rozlewisko, przez które przechodzimy kładką w drodze na torfowisko powstało przez zastosowanie zakładek. BdPN przez cały czas prowadzi monitoring i badania nad poszczególnymi gatunkami flory i fauny.

Podsumowanie: dlaczego warto tu przyjechać?

Torfowisko "Tarnawa" warto odwiedzić. Można to zrobić przy okazji wycieczki z Bukowca do Sianek, gdyż siłą rzeczy i tak wówczas mijamy torfowiska (innej drogi nie ma). Szczególnie usatysfakcjonowani będą miłośnicy flory, natomiast dla osób odróżniających jedynie buraki od marchewki może to być nużące. Z torfowisk oraz parkingu roztacza się bardzo ładny widok na Wołowy Garb (Słoń, Trumna), Halicz, Kopę Bukowską oraz Krzemień i Bukowe Berdo.

Zainteresowanym bardziej szczegółowymi informacjami o samych torfowiskach i prowadzonych tu działaniach polecamy: Torfowiska bieszczadzkie na przestrzeni dziejów - w kontekście ochrony aktywnej prowadzonej przez BdPN na stronach Bieszczadzkiego Parku Narodowego.

opracowanie: P. Szechyński

wykorzystano:

1. Informacje z tablicy BdPN przy torfowisku.
2. S. Kucharzyk, A.Szary, "Torfowiska bieszczadzkie na przestrzeni dziejów - w kontekście ochrony aktywnej prowadzonej przez BdPN"