Dawna wieś Choceń (wcześniej: Chocień) ulokowana jest na północ od Gabry Wierchu (742m n.p.m), pomiędzy Średnim Wielkim a Cisowcem. Nazwa wsi czasami jest wywodzona od irańskiego słowa chacan, tłumaczonego jako obwarowanie, szaniec, czy też miejsce walki - niekoniecznie słusznie.

Dojście i dojazd do Chocenia

Dojazd od strony Średniego Wielkiego drogą, która odbija od szosy w Średnim przy starym cmentarzu i resztkach cerkwi. Nieco utwardzona jakiś czas temu droga kończy się rozległym placem. Tuż przed nim w lewo odbija leśna dróżka do Chocenia, wzdłuż głębokiego jaru, którym spływa dopływ Kaliczki. Można tu dojść również z Cisowca - drogą polną z końca wsi, warto posłużyć się mapą. Czas dojścia od Średniego do początku doliny: ok. 45 min. Można dojechać również rowerem lub samochodem terenowym.

Rys historyczny

Pierwsze wzmianki o Choceniu pochodzą z roku 1552, jako osady w dobrach rodziny Tarnawskich, jednak wcześniej istniała tu prawdopodobnie warowna osada chroniąca trakt handlowy przez przełęcz nad Roztokami. Wieś została wyludniona i zniszczona w latach 1946-47. Część mieszkańców wywieziono jeszcze w roku 1946. Zostali przesiedleni na tereny obecnej Ukrainy. Pozostałych wysiedlono w ramach akcji "Wisła" w roku 1947, a zabudowania po części spalono. Dziś jest tu malownicza dolinka wraz z licznymi pozostałościami wsi, rozlokowanymi wzdłuż potoku oraz drogi w kierunku Cisowca.

Nieistniejąca cerkiew w Choceniu

W bojkowskim Choceniu istniała filialna cerkiew greckokatolicka. Był to obiekt drewniany, trójdzielny, na planie podłużnym, z zamkniętym trójbocznie prezbiterium.

Wymiary cerkwi:

- Babiniec: 5 x 5 m
- Nawa: 8,3 x 7 m
- Prezbiterium: 5 x 5 m

Budynek był szalowany pionowo deskami, posiadał blaszany dach, a nad babińcem znajdowała się malutka wieża o konstrukcji słupowej. Cerkiew wybudowano w roku 1870 i nadano wezwanie Opieki Matki Bożej. W roku 1900 była remontowana. Rozebrano ją po roku 1947. Do dziś zachowała się czytelna podmurówka oraz symboliczny kamienny ołtarz z krzyżem.

Tuż obok cerkwi - na jej osi - stała drewniana dzwonnica o konstrukcji słupowej (4x4m). Ponieważ oryginalny krzyż z cerkwi był narażony na kradzież, został zabezpieczony przez nadleśnictwo Baligród.

Po stronie południowej znajduje się cmentarz cerkiewny. Nie zachowały się żadne nagrobki, widoczne są jedynie ślady mogił ziemnych. Wiosną 2007 ustawiono na cmentarzu brzozowy krzyż i ogrodzono teren.

Badania archeologiczne i rewitalizacja

W roku 2003 przeprowadzono badania, w wyniku których odnaleziono 54 siedliska dawnych chat. Ciekawostką było odnalezienie betonowych bloków - śladów po niemieckich odwiertach naftowych z czasów wojny. Wiosną 2007 roku Nadleśnictwo Baligród wraz z harcerzami przeprowadziło prace porządkowe, odkrywając wiele przedmiotów codziennego użytku (podkowy, lemiesze, serce dzwonu).

Choceń dzisiaj - informator turystyczny

Przez Choceń biegnie trasa rowerowa oraz szlak papieski (kierunek Chryszczata - Kiełczawa). Najlepsza pora na zwiedzanie to wiosna lub późna jesień, gdy roślinność nie zasłania ruin. W dolinie można spotkać żubry.

Więcej materiałów:
Szkoleniówka przewodnicka w dolinie Kalniczki
Galeria zdjęć - Choceń

Zdjęcia

Archiwum fotograficzne:

Na zdjęciach wyżej, od lewej: jedna z piwnic, schody zbudowane przez harcerzy, pozostałości po harcerskim obozie, cerkwisko, podmurówka dzwonnicy, cerkwisko
drugi rząd: fragment podmurówki cerkwi, początek doliny od strony Średniego, pozostałości zabudowań, studnia, wnętrze piwnicy, podmurówka jednego z domów
trzeci rząd: zabepieczona studnia, Choceń wiosną, cmentarz, pozostałości, krzyż z cerkwi, cerkiew w Choceniu (foto: Nadleśnictwo Baligród).
dolny rząd: tablica / płyta znaleziona w potoku nieopodal cerkwiska. Napis cyrylicą BORN w górnej części; jej przeznaczenia nie udało się ustalić. Gdyby ktoś wiedział do czego służyła prosimy o kontakt. (foto: Marcin Scelina).

Opis miniatur: Zdjęcia przedstawiają piwnice, schody zbudowane przez harcerzy, cerkwisko, podmurówki dzwonnicy i domów, studnie oraz artefakty znalezione podczas prac porządkowych.