...Twoje Bieszczady - serwis dla wszystkich którym Bieszczady w duszy grają...

Bieszczady


Terenwka w Bieszczadach

Bieszczady 4x4


Polecamy:

Panorama Solina
Kolejowy Smolnik
Czadzie Sioło
4x4 w Bieszczadach
Gospodarstwo Aleksa
Werchowyna
Chata Smerek
Magiczne Bieszczady


Cerkwie i cmentarze

Cerkwie drewniane w Bieszczadach
Cerkwie murowane
Kapliczki w Bieszczadach
Dawne cmentarze, cerkwie i cerkwiska
Ikonostas
O ikonie słów kilka
Bojkowszczyzna Zachodnia. Ochrona zasobów kulturowych - działania praktyczne (pdf)

Cmentarze żydowskie (kirkuty)
Cmentarze ewangelickie Bandrów i Stebnik (Steinfels); cm. gr.kat. w Stebniku
Cmentarze wojskowe w Komańczy
Cmentarz wojskowy w Lesku

Kościół w Woli Michowej
Kościół w Komańczy

Obelisk UPA

Miejscowości

Baligród i okolice
Bóbrka
Buk k.Terki
Bystre k.Czarnej
Cisna i okolice
Czarna i okolice
Daszówka
Duszatyn
Dwernik i Dwerniczek
Glinne
Jankowce
Kalnica k.Baligrodu
Komańcza i okolice
- Mogiła - legenda
- drewniany kościółek
- klasztor Nazaretanek
Lutowiska
Łupków
Mików
Muczne
Myczkowce
Nasiczne
Olszanica
Orelec
Prełuki
Rajskie
Roztoki Górne
Rzepedź
Sękowiec i okolice
Serednie Małe
Smolnik nad Osławą
Solinka
Solina i okolice
- bieszczadzkie zapory
- tajemnica zatoki
Stefkowa
Terka
Uherce Mineralne
Ustianowa
Ustrzyki Górne
Wetlina
Wola Matiaszowa
Wola Michowa
Wołosate
Zatwarnica
Zwierzyń

Dawne wsie

Balnica
Beniowa
Bereźnica Niżna
Bukowiec
Caryńskie
Choceń
Dydiowa
Dźwiniacz Górny
Hulskie
Huczwice
Jawornik
Jaworzec
Kamionki
Krywe
Łokieć
Łopienka
- rys historyczny Łopienki
- Chrystus Bieszczadzki
Łuh
Rabe k.Baligrodu
Rosolin
Ruskie
Sianki
Skorodne
Sokoliki
Sokołowa Wola
Studenne
Tarnawa Niżna i Wyżna
Tworylne
- Tworylczyk
Tyskowa
Zawój
Zubeńsko
Żurawin

» Dawne wsie | Zawój

Zawój

Dawna wieś Zawój, położona była nad rzeką Wetlina, na jej lewym brzegu. Lokowano ją w dobrach Balów z Hoczwi a pierwsza wzmianka o Zawoju datowana jest na rok 1552. Informacje ze spisu podatkowego na temat 24 wolnizny (zwolnienie z podatku) pozwalają ustalić, że Zawój założono po roku 1543.

Zawój na mapie WIG Zawój na mapie WIG z 1938r. Widoczne rozmieszczenie zabudowań

Zawój wchodził w skład klucza terczańskiego i wraz z nim po śmierci Mateusza III Bala przeszedł w 1598 roku na jego syna Samuela, który kilka lat później sprzedał te dobra swojemu bratu Piotrowi II. Balowie posiadali te tereny do drugiej połowy XVIII w., następnymi właścicielami byli Karszniccy, Krajewscy a ostatnimi Jurko Truchacz i współwłaściciele (1897 - ok.1910).

Zawój, miejsce po cerkwi, 2014 Zawój, miejsce po cerkwi
foto: P. Szechyński

Słownik geograficzny z końca XIX w., opisuje Zawój jako (sic): "wieś, pow. liski, w okolicy górskiej, lesistej, 598 mtr. p. m., na lewym brzegu Wetliny, okrążającej wieś niemal dokoła, niedaleko ujścia tej rzeki do Solinki z praw. brzegu. Góry, sięgające do 735 mt. npm., otaczają wieś ze wszystkich stron. Do niedawna istniała tu potażarnia, celem zużytkowywania drzewa. Wś. należy do par. rzym-kat. w Wołkowyi a gr.kat. w Jaworzcu. Liczy 25 dm i 178 mk. (87 męż., 91 kob., 147 rzym-kat., 24 gr.-kat. i 7 izrael.) Pos. tabularna, rozparcelowana, wynosi ogółem 696 morg., prawie samego lasu; pos. mn. 169 mr. roli, 98 mr. łąk i 30 mr. lasu. Jest to osada muzurska. Najbliższemi wsiami są: na zach. Buk, na płd. Łuh, na płn. Studenne a na wschód Tworylcze."

Wspomniana w powyższym cytacie "osada mazurska" oznacza, że była to wieś zamieszkiwana w większości przez Polaków. Zdania na ten temat są jednak podzielone, schematyzmy z tego okresu podają, że większość mieszkańców wsi była grekokatolikami. Część zabudowań Zawoju uległa zniszczeniu podczas I wojny światowej.

Zawój, cmentarz Zawój, najbardziej okazała lipa na cmentarzu
foto: P. Szechyński

W okresie międzywojennym żyły tu rodziny o nazwiskach: Banbard, Basarab, Borko, Byk, Dobiński, Fidyrko, Kabłasz, Korenda, Kot, Krajewski, Kucej, Łazoryszyn, Maruszczak, Miśko, Przypłot, Sarak, Semkiw, Solan, Sołtys, Stołycia, Szczerba, Szenik, Szumański, Terłycki, Truchacz, Wajda, Wojtanowski, Wronowski, Zajczyk. Mieszkały tu również dwie rodziny cygańskie: Huczko i Nojda.

We wspomnianym czasie ludność wsi uprawiała owies, żyto, pszenicę, ziemniaki, konopie, lne, bób i groch. Hodowano kozy, owce, krowy, woły i konie. Zimą cała wieś zajmowała się tkactwem. Na rzece w obrębie wsi było 5 brodów, którymi chodzono do Tworylczyka, Tworylnego czy Jaworca, nie było natomiast bitej drogi. W Zawoju działał młyn i tartak wodny, potasznia, folusz, karczma, kuźnia i olejarnia.

Zawój przetrwał II wojnę światową i jak wiele bieszczadzkich wsi uległ zniszczeniu dopiero po jej zakończeniu. W ramach wysiedleń z roku 1946 na Ukrainę dobrowowolnie wyjechały trzy rodziny. W ramach operacji "Wisła", w roku 1947, wysiedlono pozostałe 48 rodzin. Zabudowania wsi zostały spalone przez Wojsko Polskie a tereny te są niezamieszkałe do dziś.

Zawój cerkwisko, 2017 Zawój, miejsce po cerkwi
foto: P. Szechyński

W Zawoju pozostał cmentarz i miejsce po cerkwi, stara droga prowadząca do brodu (obecnie jest to ścieżka widokowa "Sine Wiry II"), kilka studni i podmurówek. Drewniana cerkiew pw. św. Michała Archanioła została zbudowana w roku 1860, była kryta blachą, należała do parafii w Jaworcu. Na teren cerkwi wchodziło się przez dzwonnicę. Usytuowana na stromym wzgórzu ponad wsią. Zachowały się fragmenty podmurówki oraz mensy ołtarzowej. Na cerkiewnym cmentarzu jedyny zachowany nagrobek, należący do rodziny Fedirków - najbogatszych gospodarzy w Zawoju - oraz mogiły ziemne. Jest tu również grób Pelagii Szczerby, która zginęła w roku 1945 niosąc mężowi jedzenie na pole. Teren otaczają bardzo okazałe lipy drobnolistne, obecnie jest uporządkowany. W miejscu, gdzie stała cerkiew ustawiono drewniany krzyż. Końcem października 2014 na nagrobku Fidyrków został umieszczony żeliwny krzyż a pracę tę wykonało Stowarzyszenie "Magurycz" oraz M. Dobrowolski ze Stow. Rozwoju Wetliny i Okolic.
Zdjęcia z cmentarza w naszej galerii: Zawój, cmentarz i miejsce po cerkwi - galeria zdjęć

Zawój, wiata ogniskowa Zawój, wiata ogniskowa, początek ścieżki spacerowej "Sine Wiry II"
foto: P. Szechyński

Zawój turystycznie

Zawój położony jest przy obecnej drodze Kalnica - Polanki, przez Łuh. Od miejscowości Łuh prawie po ujście Wetliny do Solinki teren objęty jest rezerwatem "Sine Wiry". Nadleśnictwo Cisna utworzyło w rezerwacie 2 ścieżki widokowe, z których ta oznaczona nr 2 pozwala zejść nad rzekę starą drogą prowadzącą do brodu. Znajduje się tam wiata dla turystów oraz miejsce na ognisko. Na początku tejże ścieżki jest również stojak gdzie można przypiąć rower. Droga od wysokości Jaworca objęta jest zakazem ruchu, ale dostępna dla rowerów - prowadzi tędy bardzo przyjemna trasa rowerowa z licznymi podjazdami i zjazdami o obecnie dobrej nawierzchni.

W roku 2012 została otwarta ścieżka "Bieszczady Odnalezione", która obejmuje Jaworzec, Łuh i Zawój. Inicjatorem projektu jest Marcin Dobrowolski ze Stowarzyszenia Rozwoju Wetliny i Okolic. Udział w projekcie wzięło również Stowarzyszenie Beskydzkie-Zemlactwo z Iwano-Frankowska. Uporządkowane zostały cmentarze i cerkwiska w tych miejscowościach, wyeksponowano to co jeszcze pozostało, rozmieszczone zostały także tablice informacyjne z krótkim opisem wszystkich trzech wsi. W poszczególnych punktach znajdują się również odpowiednie tabliczki, cała trasa jest bardzo dobrze oznakowana w terenie.

opr., zdjęcia: P. Szechyński

Literatura:

1. Kryciński S., "Bieszczady. Słownik historyczno-krajoznawczy, cz. 2 Gmina Cisna", Warszawa 2007.
2. Kryciński S., "Cerkwie w Bieszczadach", Warszawa 1995.
3. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIV (Worowo - Żyżyn) z 1895 r.

W pobliżu warto zobaczyć:

Jaworzec
Łuh

Zawój na zdjęciach:

1. Żuraw w Zawoju.
2. Tereny wsi Zawój.
3. Cmentarz w Zawoju, nagrobek Fidyrków.

4. Początek Zawoju od strony Łuhu.
5. Droga przez Zawój.
6. Tereny dawnej wsi Zawój.

7. Zawój, miejsce po cerkwi.
8. Cmentarz w Zawoju, nagrobek Fidyrków, 2014 (obecnie jest na nim krzyż).
9. Cmentarz w Zawoju, nagrobek Fidyrków, 2014.

10. Zawój, grób Pelagii Szczerby, 2014.
11. Zawój, krzyż na grobie Pelagii Szczerby, 2014.
12. Zawój, fragment mensy ołtarzowej oraz podmurówki cerkwi, 2014.

13. Zawój, stara studnia (zabezpieczona).
14. Zawój, schron dla turystów w dolnej części wsi nad rzeką.
15. Przełom Wetliny w Zawoju.

Praktyczne

Kamera w Czaszynie

Schroniska
Schroniska PTSM
Bazy namiotowe i chatki
Harcerskie bazy i hoteliki
Noclegi

Mapa Bieszczady - wersja online
Mapy Bieszczadów - recenzje
Mapy wycinkowe - recenzje
Przewodniki
Ciekawe wydawnictwa

Szlaki turystyczne - opisy
Szlaki turystyczne - wykaz
Czasy przejść
Ścieżki przyrodnicze - wykaz
Regulamin BdPN
Punkty kasowe BdPN

Bieszczadzka Kolejka Leśna
Jazdy konne
Rejsy po Zalewie Solińskim
Wyciągi narciarskie
Muzea
Informacja turystyczna
Przewodnicy
Przewoźnicy (Bus)
Przejścia graniczne
Traperska przygoda - tabory

Warto wiedzieć

Z psem w Bieszczady
Zagroda pokazowa żubrów
Wędkarskie eldorado na Sanie
Park Gwiezdnego Nieba Bieszczady
Karpackie niebo
Sery w Bieszczadach
Wypał węgla drzewnego
Jaskinie
Snowgliding w Bieszczadach
Bieszczadzkie szybowiska
Bieszcz. Centrum Nordic Walking

Trochę historii
Podział (granice) Bieszczadów
Losy bieszczadzkiej ludności
Różne plany rozwoju Bieszczadów
Na wyniosłych połoninach BdPN
Nie tylko Wysokie
Sieć wodna
Geocaching

Fauna Bieszczadów
Flora Bieszczadów

Leśny Kompleks Promocyjny "Lasy Bieszczadzkie"

Ukraińska Powstańcza Armia
Karol Wojtyła w Bieszczadach
Bieszczady pół wieku temu
Bieszczady w filmie

Polowanie w Bieszczadach

Reportaże

Rozmaitości bieszczadzkie

Wyprawy piesze

Tarnica z Wołosatego
Halicz z Wołosatego
Bukowe Berdo z Mucznego
Krzemień
Szeroki Wierch
Połonina Caryńska
Połonina Wetlińska
Smerek (wieś) - Smerek - Połonina Wetlińska - Brzegi Górne
Cisna - Jasło - Smerek (wieś)
Przysłup - Jasło
Suche Rzeki - Smerek
Dwernik-Kamień
Pętla: Wetlina - Riaba Skała - Czerteż - Kremenaros - Rawki - Dział - Wetlina
Mała i Wielka Rawka z p. Wyżniańskiej
Ścieżka "Berehy Górne"
Chryszczata z Komańczy
Chryszczata z Jeziorka Bobrowego
Szlak Huczwice - Chryszczata
Wołosań z Żubraczego
Jaworne - Kołonice - Jabłonki
Krąglica
Hyrlata
Szlak graniczny Łupków - Balnica
Przełęcz nad Roztokami - Ruske
Przełęcz nad Roztokami - Okrąglik - Jasło
Jasło i Okrąglik ze Strzebowisk
Łopiennik
Ścieżka Jeleni Skok z Cisnej (wieża widokowa)
Opołonek i Kińczyk Bukowski
Ścieżka dendrologiczno-historyczna w Berehach
Przysłup Caryński z Bereżek
Bukowiec - Sianki - Źródła Sanu
Tarnawa Niżna - Dźwiniacz Górny
Brenzberg - ścieżka
Krutyjówka - ścieżka
Tworylne i Krywe z Rajskiego
Terka - Studenne
Otaczarnia w Bukowcu
Rajskie - Studenne (most)
Przysłup - Krywe
Korbania z Bukowca
Korbania z Łopienki i Tyskowej
Suliła
Wola Michowa - Balnica szl. żółtym
Z Balnicy do Osadnego
Do Solinki z Żubraczego
Zwierzyń - Myczków
Tyskowa i Radziejowa ze Stężnicy
Lasumiła - najgrubsza jodła
Jodła k.Pszczelin - opis ścieżki
Stare Procisne, ścieżka
Dwernik - Procisne, ścieżka
Przez bieszczadzki las - ścieżka Nasiczne - Sękowiec
Kopalnia ropy Polana - Ostre
Holica z Ustianowej - ścieżka
Hylaty - ścieżka hist-przyrodnicza
Huczwice - ścieżka geologiczna
Komańcza - ścieżka dydaktyczna
Jawornik - ścieżka
Gminny szlak Baligród
Bukowy Dwór - ścieżka przyrodnicza
Po ekomuzeum w krainie bobrów
Dolina Potoku Zwór

Warto zobaczyć

Wodospady i kaskady
Jeziorka Duszatyńskie
Jeziorko Bobrowe
Sine Wiry
"Gołoborze" i dolina Rabskiego
Rezerwat "Przełom Osławy"
Rezerwat "Śnieżyca wiosenna w Dwerniczku"
Torfowisko "Tarnawa"
Torfowisko "Wołosate"
Jaskinie w Nasicznem
Grota w Rosolinie
Rezerwat "Hulskie"
Młyn w Hulskiem
Pichurów - punkt widokowy
Przełęcz Wyżna - pkt. widokowy
Przełęcz Żebrak
Zagroda pokazowa żubrów
Mini-zoo w Lisznej i Myczkowcach
Kamień leski
Koziniec kamieniołom
Skałki Myczkowieckie
Kolejowy Smolnik
Ogród biblijny w Myczkowcach
Miniatury cerkwi Myczkowce
Entomo-zieleniec Myczkowce
MBL Sanok - skansen w Sanoku
Park miejski w Sanoku
Zielony domek w Ustrzykach G.
Muzeum Historii Bieszczad
Klasztor w Zagórzu
Droga krzyżowa w Zagórzu
Sanktuarium w Jasieniu
Ekomuzeum Hołe
Pomnik Tołhaja
Most podwieszany w Dwerniczku
XIX-wieczny most kolejki
Radoszyckie źródełko
- legenda o radoszyckim źródełku
Nowe pomniki przyrody w dolinie Osławy i Kalniczki
Góry Słonne
Rezerwat Sobień
Rezerwat "Polanki"
Góry Słonne - pkt. widokowy

Ski-tour

Hyrlata (1103 m) zimą
Matragona (990 m) zimą
Osina (963m n.p.m.)
Płasza, Kurników Beskid, Okrąglik

Rowerem

Trasy rowerowe

Samochodem

Trasy samochodowe
Stan dróg w Bieszczadach
Parkingi

Słowacja i Ukraina

Zalew Starina (Słowacja)

Projekt Rozłucz
Jasienica Zamkowa
Stara Sól
Bieszczady Wschodnie - relacja z wyjazdu 2005
Czarnohora, relacja z wyjazdu 2006


Serwis nasz i współpracujący z nami reklamodawcy
zbierają i przechowują tzw. pliki cookies zarówno do np. statystyk,
jak i w celach reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawien przegladarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Przeglądając nasz serwis ZGADZASZ się na wykorzystywanie tych plików. Szczegółowe informacje na temat cookies
znajdują się w naszej Polityce prywatności

© Twoje Bieszczady 2001-2024