...Twoje Bieszczady - serwis dla wszystkich którym Bieszczady w duszy grają...

Bieszczady





Polecamy:

Czadzie Sioło
Bieszczader Biuro Podróży
Gęsi Zakręt
Werchowyna
Dwór na Wrzosowisku
Nad Wołosatką
Raj Helmuta
Domki nad Soliną
4x4 w Bieszczadach
Busy-Bieszczady
Bieszczadzka kryjówka
Borsuczyna, Horb
4x4 w Bieszczadach
Panorama Solina


» Miejscowości «

Baligród i okolice
Bóbrka
Buk k.Terki
Bystre k.Czarnej
Cisna i okolice
Czarna i okolice
Daszówka
Duszatyn
Dwernik i Dwerniczek
Glinne
Jankowce
Kalnica k.Baligrodu
Komańcza i okolice
- Mogiła - legenda
- drewniany kościółek
- klasztor Nazaretanek
Lutowiska
Łupków
Mików
Muczne
Myczkowce
Nasiczne
Olszanica
Orelec
Prełuki
Rajskie
Roztoki Górne
Rzepedź
Sękowiec i okolice
Serednie Małe
Smolnik nad Osławą
Solinka
Solina i okolice
- bieszczadzkie zapory
- tajemnica zatoki
Stefkowa
Terka
Uherce Mineralne
Ustianowa
Ustrzyki Górne
Wetlina
Wola Matiaszowa
Wola Michowa
Wołosate
Zatwarnica
Zwierzyń

» Dawne wsie «

Balnica
Beniowa
Bereźnica Niżna
Bukowiec
Caryńskie
Choceń
Dydiowa
Dźwiniacz Górny
Hulskie
Huczwice
Jawornik
Jaworzec
Kamionki
Krywe
Łokieć
Łopienka
- rys historyczny Łopienki
- Chrystus Bieszczadzki
Łuh
Rabe k.Baligrodu
Rosolin
Ruskie
Sianki
Skorodne
Sokoliki
Sokołowa Wola
Studenne
Tarnawa Niżna i Wyżna
Tworylne
- Tworylczyk
Tyskowa
Zawój
Zubeńsko
Żurawin

» Cmentarze i cerkwiska | Żubracze

Cmentarz i miejsce po cerkwi w Żubraczem

Żubracze to niewielka miejscowość na trasie obwodnicy Wysokiego Działu (Droga karpacka), pomiędzy Komańczą a Cisną - w niewielkim oddaleniu od tej drugiej. Przez wieś biegną tory kolejki wąskotorowej z Majdanu do Woli Michowej, ponadto znajduje się tu kilka gospodarstw agroturystycznych.

Cmentarz w Żubraczem jest częściowo ogrodzony Cmentarz jest częściowo ogrodzony
foto: P. Szechyński.

Wieś po II wojnie światowej została zniszczona i wysiedlona. Do czasów obecnych zachował się niewielki cmentarz oraz miejsce po cerkwi, na który warto zrócić uwagę.

Miejsce jest zaznaczone na mapach, znajduje się na stoku, teren okalają rosłe lipy tworząc typowy dla tego typu miejsc wieniec. Położone jest 100 metrów od szosy głównej - dokładnego opisu wejścia na teren cmentarza nie podaję, ze względu na nietypowe położenie względem prywatnych posesji okalających cmentarz, a co za tym idzie nie zakłócanie spokoju mieszkańcom. Kto będzie chciał i tak trafi. Na dzień dzisiejszy są również osoby, zainteresowane jego likwidacją - być może za jakiś czas cmentarz zniknie całkowicie.

Ogólnie teren cmentarza jest zaniedbany, podobnie jak większości tego typu miejsc w Bieszczadach. Najpierw rzucają się w oczy ogromne lipy w tym jedna postrzępiona, spękana w centralnej części cmentarza - pogoda jej nie oszczędzała.

Groby. Teren mocno zarośnięty Groby. Teren mocno zarośnięty
foto: P. Szechyński

Początkowo funkcjonował tu cmentarz cerkiewny o powierzchni ok. 5a. Następnie w kierunku południowym wytyczono cmentarz grzebalny - dwukrotnie większy. W narożniku cmentarza cerkiewnego istniała niegdyś kwatera żołnierzy z I wojny światowej. Szczątki ekshumowano w roku 1926 lub 1927 i przeniesiono na cmentarz wojenny w Cisnej (obecnie nie istnieje).

W roku 1944 stacjonował w Żubraczem 57 Oddzielny batalion sanitarny, wchodzący w skład 30 Dywizji Piechoty I Gwardyjskiej Armi. Jak podaje poszukiwacz gróbów żołnierzy Armii Czerwonej - Wojciech Beszczyńki - groby z Żubraczego zostały ekshumowane na cmentarz wojskowy w Baligrodzie. Zachowały się dokumenty z Centralnego Archiwum Ministerstwa Obrony FR, w których wymienieni są pochowani w Żubraczem czerwonoarmiści (dokumenty te przesłał nam W. Beszczyński).

Stojąca tu niegdyś cerkiew parafialna pw. św. Michała Archanioła została rozebrana w roku 1953. Była to budowla drewniana, zbudowana ze składek mieszkańców w roku 1907 a konsekrowana rok później. Stanęła w miejscu poprzedniej - jednoprzestrzennej cerkwi na planie postokąta z 1797r. Liczba wiernych w roku 1890 wynosiła 240, w 1918 - 185 i 1938 - 259. Po wysiedleniach roku 1947 opuszczona. Na zachód od cerkwi stała dzwonnica - pierwotna, wzmiankowana w roku 1852 była drewniana. Potem wzniesiono dzwonnicę murowaną, mieszczącą trzy dzwony. Dwa z nich zostały zakopane na cmentarzu przed wysiedleniami. Odkopały je nieznane osoby. Cerkiew w 1953 roku została przekazana JW 2304 z Baligrodu "z przeznaczeniem na rozbiórkę i prawem zużytkowania otrzymanego materiału na budowę urzadzeń(?) granicznych". Z otrzymanych materiałów zbudowano stajnię dla WOP w Roztokach Górnych. Zachowała się dolna część mensy ołtarzowej i 2 kute krzyże wieńczące cerkiew. Obecnie służą jako krzyże nagrobne"3.1

Zachowane na cmentarzu nagrobki, porozrzucane są po terenie całego cmentarza z tendecją do lokalizacji przy płocie. Stojący na środku duży drewniany krzyż jest pamiątką Misji Św. z roku 1980.

Na cmentarzu (2008) zachował się tylko jeden murowany nagrobek (jeszcze w 1995 roku było ich 5). Nad resztą słabo czytelnych grobów, stoją bardzo prowizoryczne krzyże brzozowe. Rzuca się w oczy wyraźny, nietypowy nagrobek J. Radziszewskiego. Część pozostałości po dawnych nagrobkach leży w kawałkach w wysokiej trawie.

Żubracze - tablica na nowym nagrobku ks. Giedroycia Tablica na nowym nagrobku ks. Giedroycia
foto: P. Szechyński

Z pewnością najbardziej interesującym jest fakt, iż na cmentarzu w Żubraczem, spoczywa dawny właściciel tej ziemi, przedostatni właściciel majątku - Władysław książę Giedroyć.

Rodzina Giedroyciów pochodziła z Wołynia (obecnie Białoruś). Ich główną siedzibą był Kulików (obecnie Ukraina), gdzie mieli o wiele większy dwór, zwany pałacem oraz dobra ziemskie.

Grób W. Giedroycia znajduje się we wschodniej części cmentarza, blisko ogrodzenia. Zdjęcia obydwu nagrobków (starego i nowego) - na dole strony.

Rzuca się w oczy, ponieważ jest to nowy, lastrykowy nagrobek - jedyny taki na całym cmentarzu. Napis na nagrobku głosi:

Władysław Książe Giedroyć
urodz. 8.V.1862 zm. 7.IV.1943
Pan na Żubraczach
Ave Maria

3 metry obok, leży w trawie i zarasta poprzedni nagrobek. Mamy tu drobną rozbieżność w dacie urodzin. Napis na starym nagrobku głosi:

Władysław ks. Giedroyć
ur. 9.5.1861
zm. 7.4.1943

Prawidłowa data urodzin widnieje na nowym nagrobku.

Nie wspomina o istnieniu cmentarza Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych Krajów Słowiańskich z 1889 roku. Znajdujemy tam jedynie następującą wzmiankę o cerkwi: "we wsi cerkiew drewniana przyłączona do parafii w Solince, uposażona 16mr ziemi"2.

Poniżej tekst autorstwa Anny Ordyczyńskiej, wnuczki Jana Stankiewicza, gajowego u Giedroyciów (za zgodą autorki):

Z relacji mojego taty Antoniego Stankiewicza

W 1927 r państwo Gedroyciowie, a wraz z nimi rodzina Stankiewiczów opuścili Kulików i zamieszkali w Żubraczem k.Cisnej. Prawdopodobnie przyczyną wyjazdu była choroba córki Jadwigi. Zdecydowali się osiedlić w górach. Kupili majątek od Gertnera. Miał 3000 ha lasu. Dopóki Gertner się nie wyprowadził mieszkali w barakach. Władysław i Małgorzata Gedroyciowie mieli córkę Paulinę, Jadwigę, Zofię i syna Witolda.

Żubracze - brzozowy krzyż na jednym z grobów Brzozowy krzyż na jednym z grobów.
foto: P. Szechyński

Jadwiga urodziła syna Andrzeja i córkę Irenę. Dzieci nie chodziły do szkoły, uczyła ich niezamężna ciotka ze Lwowa.

Andrzej był młodszy od mojego taty o 6 lat, a więc urodził się w 1930r. Z wykształcenia inżynier rolnik, prowadził gospodarstwo w Koszalinie.

Irena młodsza o 3 lata od Andrzeja, urodziła się w 1933r.

Władysław Ignacy Marek Gedroyć:
urodzony: 8 Maja 1862 w Horodnicy.
Ożenił się 4 kwietnia 1904 w Horodcu z Margueritte Renée de Pourbaix
zmarł: 7 kwietnia 1943 w Żubraczem.


Małgorzata - Margueritte Renée de Pourbaix:
ur: 23 kwiecień 1880 w Fourmie (Belgia), żona Władysława ślub odbył się 4 kwietnia 1904r w Horodcu, zmarła: 5 stycznia 1953 roku w Białogardzie.

Jadwiga - córka państwa Giedroyciów (ur. 2 stycznia 1907, w Miękiszu Nowym), wyszła za mąż za Marka Kociałkiewicza (ślub 27 grudnia 1927r). Zarówno Marek, jak i jego brat Piotr ukończyli Uniwersytet Lwowski. Tato - Antoni Stankiewicz wspomina, że pamięta ich kąpiących się w rzece Solince.

Marek Kociałkiewicz (ur.10 czerwiec 1903, Lwów) - mąż Jadwigi, był wójtem przed wojną. W 1939 r przekroczył granicę i przez Węgry, Jugosławię, Egipt dostał się do Anglii. Wrócił z Anglii do kraju w 1949 r. Zamieszkał w Koszalinie i tam zmarł 16 czerwca 1992r.

Mój dziadek, Jan Stankiewicz był gajowym u Gedroyciów i wraz z Janem i Adolfem Filipczakiem organizował przerzut ludności na Węgry. W okresie od jesieni 1939 r do początku 1940r granicę przekroczyło 500-600 osób.

13 kwietnia 1940 roku mój tato, Antoni Stankiewicz - (wówczas 16-letni chłopiec), Jadwiga Kociałkiewiczowa oraz pani Porzycka - wdowa (?) po majorze i jakiś student ze Lwowa, (który mieszkał z panią Porzycką w Żubraczem około 1 miesiąca), z pomocą Józefa Woźnicy zostali przeprowadzeni do granicy polsko-węgierskiej. Pani Porzycka miała szłapy na nogach, pozostali szli na nartach. Po dwóch nieprzespanych nocach dotarli do pasa granicznego w Kissbereżne (na Węgrzech) nad ranem. Natknęli się na słowackiego żołnierza, który chciał ich deportować z powrotem do kraju. Pomógł im słowacki ksiądz, który widząc zamieszanie, włączył się do rozmowy (z Kociałkiewiczową rozmawiał po łacinie) i kazał Słowakowi wracać do swojej jednostki. Żołnierz uległ namowom księdza, przekupiony przez p. Porzycką (dostał od niej zegarek), pozwolił im przejść na stronę węgierską. Cały dzień przeczekali w jakiejś chałupie chłopskiej, w ukryciu przed patrolem węgierskim. Po zmroku zostali przewiezieni furmanką, jako chorzy do pobliskiego miasteczka. Mogli już legalnie poruszać się po Węgrzech. Z pomocą policji dojechali do Ungwaru do "konsulatu" w tym mieście. Będąc już w konsulacie pani Jadwiga zaanonsowała się telefonicznie i po chwili z góry zszedł przystojny, siwy pan. Zmierzył okiem przybyszów i powiedział:

- "Po co Panie tutaj przyszły? Bo tych dwóch panów będą tutaj potrzebować, ale miejsce Pań jest w kraju, aby zająć się chorymi, udzielać pomocy rannym".
Zaskoczyło to bardzo panią Jadwigę.

Każdy z nich dostał po 20 pengów i odesłano ich koleją do Budapesztu. Mieszkali w komfortowej 5-piętrowej kamienicy przez prawie miesiąc. Po 3 tygodniach pobytu w Budapeszcie, pani Kociałkiewiczowa, być może zachęcona pomysłem konsula wróciła do kraju.

W latach okupacji w miejscowym dworze w Żubraczem u Jadwigi Kociałkiewiczowej z Gedroyćów (ps."Renia"), znajdował się punkt etapowy trasy kurierskiej prowadzącej na Węgry.4


Na zdjęciach od lewej: cmentarz, drewniane krzyże na grobach, krzyż w miejscu po cerkwi (prawd.), nowy nagrobek ks. Giedroycia, stary nagrobek ks. Giedroycia, tabliczka z płyty starego nagrobka ks. Giedroycia,
dolny rząd: groby na cmentarzu, teren cmentarza.

opracowanie/zdjęcia: Piotr Szechyński

1 - Bieszczady, Słownik Historyczno Krajoznawczy cz.II Gmina Cisna, Wydawnictwo St. Kryciński, Warszawa 2007.
2 - Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych Krajów Słowiańskich z 1889r.
3 - Cerkwie w Bieszczadach, Stanisław Kryciński, wyd. Rewasz.
4 - Z relacji mojego taty Antoniego Stankiewicza - Anna Ordyczyńska.

» Praktyczne «

Kamera w Czaszynie

Noclegi
Schroniska
Schroniska PTSM
Bazy namiotowe i chatki
Harcerskie bazy i hoteliki

Mapa Bieszczady - wersja online
Mapy Bieszczadów - recenzje
Mapy wycinkowe - recenzje
Przewodniki
Ciekawe wydawnictwa

Szlaki turystyczne - opisy
Szlaki turystyczne - wykaz
Czasy przejść
Ścieżki przyrodnicze - wykaz
Regulamin BdPN
Punkty kasowe BdPN

Bieszczadzka Kolejka Leśna
Jazdy konne
Wyciągi narciarskie
Muzea
Informacja turystyczna
Przewodnicy
Przewoźnicy (Bus)
Przejścia graniczne
Traperska przygoda - tabory

» Warto wiedzieć «

Z psem w Bieszczady
Zagroda pokazowa żubrów
Wędkarskie eldorado na Sanie
Rejsy po Zalewie Solińskim
Park Gwiezdnego Nieba Bieszczady
Karpackie niebo
Sery w Bieszczadach
Wypał węgla drzewnego
Jaskinie
Snowgliding w Bieszczadach
Bieszczadzkie szybowiska
Bieszcz. Centrum Nordic Walking

Trochę historii
Podział (granice) Bieszczadów
Losy bieszczadzkiej ludności
Różne plany rozwoju Bieszczadów
Na wyniosłych połoninach BdPN
Nie tylko Wysokie
Sieć wodna
Geocaching

Fauna Bieszczadów
Flora Bieszczadów

Leśny Kompleks Promocyjny "Lasy Bieszczadzkie"

Ukraińska Powstańcza Armia
Karol Wojtyła w Bieszczadach
Bieszczady pół wieku temu
Bieszczady w filmie

Polowanie w Bieszczadach

Reportaże

Rozmaitości bieszczadzkie

» Cerkwie i cmentarze «

Cerkwie drewniane w Bieszczadach
Cerkwie murowane
Kapliczki w Bieszczadach
Dawne cmentarze, cerkwie i cerkwiska
Ikonostas
O ikonie słów kilka
Bojkowszczyzna Zachodnia. Ochrona zasobów kulturowych - działania praktyczne (pdf)

Cmentarze żydowskie (kirkuty)
Cmentarze ewangelickie Bandrów i Stebnik (Steinfels); cm. gr.kat. w Stebniku
Cmentarze wojskowe w Komańczy
Cmentarz wojskowy w Lesku

Kościół w Woli Michowej

Obelisk UPA

» Wyprawy piesze «

Tarnica z Wołosatego
Halicz z Wołosatego
Bukowe Berdo z Mucznego
Krzemień
Szeroki Wierch
Połonina Caryńska
Połonina Wetlińska
Smerek (wieś) - Smerek - Połonina Wetlińska - Brzegi Górne
Cisna - Jasło - Smerek (wieś)
Suche Rzeki - Smerek
Dwernik-Kamień
Pętla: Wetlina - Riaba Skała - Czerteż - Kremenaros - Rawki - Dział - Wetlina
Mała i Wielka Rawka z p. Wyżniańskiej
Ścieżka "Berehy Górne"
Chryszczata z Komańczy
Chryszczata z Jeziorka Bobrowego
Szlak Huczwice - Chryszczata
Jaworne - Kołonice - Jabłonki
Krąglica
Hyrlata
Szlak graniczny Łupków - Balnica
Przełęcz nad Roztokami - Ruské
Przełęcz nad Roztokami - Okrąglik - Jasło
Jasło i Okrąglik ze Strzebowisk
Łopiennik
Ścieżka Jeleni Skok z Cisnej (wieża widokowa)
Opołonek i Kińczyk Bukowski
Ścieżka dendrologiczno-historyczna w Berehach
Przysłup Caryński z Bereżek
Bukowiec - Sianki - Źródła Sanu
Tarnawa Niżna - Dźwiniacz Górny
Brenzberg - ścieżka
Krutyjówka - ścieżka
Tworylne i Krywe z Rajskiego
Terka - Studenne
Otaczarnia w Bukowcu
Rajskie - Studenne (most)
Przysłup - Krywe
Korbania z Bukowca
Korbania z Łopienki i Tyskowej
Suliła
Wola Michowa - Balnica szl. żółtym
Z Balnicy do Osadnego
Do Solinki z Żubraczego
Zwierzyń - Myczków
Tyskowa i Radziejowa ze Stężnicy
Lasumiła - najgrubsza jodła
Jodła k.Pszczelin - opis ścieżki
Stare Procisne, ścieżka
Dwernik - Procisne, ścieżka
Przez bieszczadzki las - ścieżka Nasiczne - Sękowiec
Kopalnia ropy Polana - Ostre
Holica z Ustianowej - ścieżka
Hylaty - ścieżka hist-przyrodnicza
Huczwice - ścieżka geologiczna
Komańcza - ścieżka dydaktyczna
Jawornik - ścieżka
Gminny szlak Baligród
Bukowy Dwór - ścieżka przyrodnicza
Po ekomuzeum w krainie bobrów
Dolina Potoku Zwór

» Warto zobaczyć «

Wodospady i kaskady
Jeziorka Duszatyńskie
Jeziorko Bobrowe
Sine Wiry
"Gołoborze" i dolina Rabskiego
Rezerwat "Przełom Osławy"
Rezerwat "Śnieżyca wiosenna w Dwerniczku"
Torfowisko "Tarnawa"
Torfowisko "Wołosate"
Jaskinie w Nasicznem
Grota w Rosolinie
Rezerwat "Hulskie"
Młyn w Hulskiem
Pichurów - punkt widokowy
Przełęcz Wyżna - pkt. widokowy
Zagroda pokazowa żubrów
Mini-zoo w Lisznej i Myczkowcach
Koziniec kamieniołom
Skałki Myczkowieckie
Ogród biblijny w Myczkowcach
CKE Myczkowce; miniatury cerkwi
Entomo-zieleniec Myczkowce
Zielony domek w Ustrzykach G.
Muzeum Historii Bieszczad
Klasztor w Zagórzu
Droga krzyżowa w Zagórzu
Sanktuarium w Jasieniu
Most podwieszany w Dwerniczku
XIX-wieczny most kolejki
Radoszyckie źródełko
- legenda o radoszyckim źródełku
Kamień leski
Nowe pomniki przyrody w dolinie Osławy i Kalniczki
Góry Słonne
Rezerwat Sobień
Rezerwat "Polanki"
Góry Słonne - pkt. widokowy
Ekomuzeum Hołe
Pomnik Tołhaja
MBL Sanok - skansen w Sanoku
Park miejski w Sanoku

» Ski-tour;

Hyrlata (1103 m) zimą
Matragona (990 m) zimą
Osina (963m n.p.m.)
Płasza, Kurników Beskid, Okrąglik

» Rowerem «

Trasy rowerowe

» Samochodem «

Trasy samochodowe
Stan dróg w Bieszczadach
Parkingi

» Słowacja i Ukraina «

Zalew Starina (Słowacja)

Projekt Rozłucz
Jasienica Zamkowa
Stara Sól
Bieszczady Wschodnie - relacja z wyjazdu 2005
Czarnohora, relacja z wyjazdu 2006

 

Serwis nasz i współpracujący z nami reklamodawcy
zbierają i przechowują tzw. pliki cookies zarówno do np. statystyk,
jak i w celach reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawien przegladarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Przeglądając nasz serwis ZGADZASZ się na wykorzystywanie tych plików. Szczegółowe informacje na temat cookies
znajdują się w naszej Polityce prywatności

© Twoje Bieszczady 2001-2018
Twoje Bieszczadyon