...Twoje Bieszczady - serwis dla wszystkich którym Bieszczady w duszy grają...

Bieszczady





Polecamy:

Gęsi Zakręt
Brak obsługi Adobe Flash. Zainstaluj odpowiednią wtyczkę.
Brak obsługi Adobe Flash. Zainstaluj odpowiednią wtyczkę.
Brak obsługi Adobe Flash. Zainstaluj odpowiednią wtyczkę.
Domki nad Soliną
Bieszczadzka kryjówka
Raj Helmuta
Domek Skowronek
Tanie apartamenty
Brak obsługi Adobe Flash. Zainstaluj odpowiednią wtyczkę.
Dom na Skale
Brak obsługi Adobe Flash.
Czadzie Sioło
Brak obsługi Adobe Flash. Zainstaluj odpowiednią wtyczkę.


» Miejscowości «

Baligród i okolice
Bóbrka
Buk k.Terki
Bystre k.Czarnej
Cisna i okolice
Czarna i okolice
Daszówka
Duszatyn
Dwernik i Dwerniczek
Glinne
Jankowce
Kalnica k.Baligrodu
Komańcza i okolice
- Mogiła - legenda
- drewniany kościółek
- klasztor Nazaretanek
Lutowiska
Łupków
Mików
Muczne
Myczkowce
Nasiczne
Olszanica
Orelec
Prełuki
Rajskie
Roztoki Górne
Rzepedź
Sękowiec i okolice
Serednie Małe
Smolnik nad Osławą
Solinka
Solina i okolice
- bieszczadzkie zapory
- tajemnica zatoki
Stefkowa
Terka
Uherce Mineralne
Ustianowa
Ustrzyki Górne
Wetlina
Wola Matiaszowa
Wola Michowa
Wołosate
Zatwarnica
Zwierzyń

» Dawne wsie «

Balnica
Beniowa
Bereźnica Niżna
Bukowiec
Caryńskie
Choceń
Dydiowa
Dźwiniacz Górny
Hulskie
Huczwice
Jawornik
Jaworzec
Kamionki
Krywe
Łokieć
Łopienka
- rys historyczny Łopienki
- Chrystus Bieszczadzki
Łuh
Rabe k.Baligrodu
Rosolin
Ruskie
Sianki
Skorodne
Sokoliki
Sokołowa Wola
Studenne
Tarnawa Niżna i Wyżna
Tworylne
- Tworylczyk
Tyskowa
Zawój
Zubeńsko
Żurawin

» Cmentarze żydowskie | Lutowiska

Kirkut w Lutowiskach

Kirkut czyli cmentarz żydowski w Lutowiskach jest jedną z dwóch zachowanych tu pamiątek po społeczności żydowskiej, która przed II wojną światową stanowiła większość mieszkańców wsi (Lutowiska utraciły prawa miejskie w roku 1919).

Jedna z macew - kirkut Lutowiska Jedna z macew. Jelenie oznaczają nagrobek męski, 2005
foto: P. Szechyński

Drugą z nich jest miejsce (nieopodal kościoła) z pamiątkową tablicą, gdzie 22 czerwca 1942 roku dwóch gestapowców z Ustrzyk Dolnych: Johann Backer oraz Arnold Doppke rozstrzelali ok. 650 Żydów - z pomocą ukraińskiej policji. Spalono również wszystkie zabudowania wraz z synagogą.

Kirkut znajduje się 300-400m od głównej szosy. Dojście jest oznakowane - wjeżdżając do Lutowisk od strony Smolnika, tuż przed szkołą (po prawej) odchodzi dróżka z płyt betonowych w prawo (tabliczka) prowadząca do cmentarza. Poruszamy się najpierw ok. 200 metrów prosto, mijamy niewielki stawek, potem skręt w lewo i lekko pod górę dochodzimy do kirkutu. Jest zresztą widoczny z daleka. Dojazd / dojście są oznakowane a cmentarz ten jest jednym z przystanków ścieżki edukacyjnej "Ekomuzeum - trzy kultury".

Coraz mniej czytelne inskrypcje ma kirkucie w Lutowiskach Coraz mniej czytelne inskrypcje na macewach, 2006
foto: P. Szechyński

Sam kirkut powstał po połowie XVIII wieku. Jest drugim co do wielkości cmentarzem na tym terenie, po kirkucie w Lesku. W roku 1997 i 2002 były prowadzone tu prace inwentaryzacyjne pod kierunkiem prof. dr Jerzego Woronczaka z Uniwersytetu Wrocławskiego, które wykazały, iż się tu ponad 1000 macew. Najstarsza datowana jest na 5 grudnia 1796 (... bat Mosze) a najmłodsza na 29 lutego 1940 r. Kirkut rozrastał się wraz z rozwojem społeczności żydowskiej w Lutowiskach. Najstarsza jest jego dolna część a najmłodsza górna.

Macewa jest żydowską odmianą steli, czyli płyty nagrobnej z inskrypcjami i płaskorzeźbą. Ustawiona pionowo, w dolnej części prostokątna, zakończona najczęściej łukiem lub linią prostą. Płaskorzeźby zawierają istotne symbole pozwalające często zorientować się, jakie cechy posiadał zmarły (-a). Zgodnie z tradycją cmentarze żydowskie budowane były poza obszarem miasta. Macewę ustawiano najczęściej w pierwszą rocznicę śmierci. Pierwotnie macewy były pozbawione ozdób i znajdowała się na nich jedynie inskrypcja. Od roku 1829 na płycie zaznaczony jest wyraźny podział na część napisu i część ozdób.

kirkut w Lutowiskach Przy wejściu na teren cmentarza, 2013
foto: P. Szechyński

Podstawowe informacje o symbolice znajdują się na tablicy przy wejściu. Można się z niej dowiedzieć m.in., iż motywy roślinne, których jest najwięcej, można podzielić na elementy wyizolowane (np. winogron, jabłka, gruszki) i ornamenty. Doskonały przykład wyizolowanych elementów można znaleźć na nagrobku z 1927 roku. Płaskorzeźba przedstawia dwa jelenie i kosz z owocami (jabłkiem i gruszką). Owoce były pierwotnie kolorowe, do połowy żółte i czerwone, co oznaczało dojrzewanie, zatem pochowano tu młodą osobę a potwierdza to tekst inskrypcji.

Motywy zwierzęce to często jelenie, lwy, ptaki. Lew jest najczęściej występującym symbolem, umieszczanym wyłącznie na nagrobkach męskich. Jeleń to również nagrobki męskie, może odnosić się do imion Cevi lub Hirsz. Ptaki natomiast pojawiają się wyłącznie na nagrobkach kobiecych, najczęściej są to gołębie.

Przedmioty również mają określoną symbolikę, i tak: świecznik umieszczany jest wyłącznie na nagrobkach kobiecych i nawiązuje do obowiązku zapalania świec w szabat. Zwoje Tory to nagrobki męskie, mają świadczyć, że była to osoba uczona, posiadająca znajomość Tory. Dzbanek zawsze symbolizuje Lewitów, męższczyzn z pokolenia Lewiego "którym Bóg poruczył wyjątkowe zadanie opieki nad Przybytkiem i Świątynią". Dłonie symbolizują potomków arcykapłana Aarona, kapłanów, którzy pełnili służbę w Świątyni Jerozolimskiej i udzielali w ten sposób błogosławieństwa. Ważny jest tu układ palców: środkowy miał się stykać ze wskazującym, natomiast mały z serdecznym. Przedstawienie takie charakteryzuje zatem pochowaną osobę, informując o jej profesji. Ponadto spotkamy tu m.in. symbole Szafy, Korony czy Gwiazdy Dawida.

Kirkut w Lutowiskach jest zniszczony upływem czasu, a do końca pierwszej dekady roku 2000 był bardzo zaniedbany. Macewy stają się coraz mniej czytelne ze względu na niszczejący wpływ warunków atmosferycznych na materiał z którego zostały wykonane. Większość nagrobków jest poprzekrzywiana lub przewrócona. Część cmentarza została odkrzaczona, natomiast część leżąca bardziej na stoku nadal jest dość zaniedbana - przy czym macew tam jest znacznie mniej. Ogólnie stan cmentarza w ostatnich latach bardzo się poprawił.

Latem 2014 prace porządkowe oraz inwentaryzacyjne prowadziła grupa studentów z USA oraz młodzież z miejscowego zespołu szkół. Wykonana została również nowa brama wejściowa oraz schody.

Obecnie przed cmentarzem znajduje się tablica informacyjna z podstawowymi wiadomościami o kirkucie i żydowskiej tradycji. Należy również dodać, że teren cmentarza jest dobrym punktem widokowym na Lutowiska oraz najbliższą okolicę w tej części miejscowości.

Przejeżdżając przez miejscowość lub będąc tu dłużej, warto odwiedzić ten drugi co do wielkości kirkut w Bieszczadach.

tekst oraz zdjęcia: P. Szechyński
wykorzystano informacje z tablicy przy cmentarzu

Więcej zdjęć w galerii: kirkut w Lutowiskach - galeria zdjęć

kirkut w Lutowiskach Kirkut w Lutowiskach, 2013
foto: P. Szechyński
macewa w Lutowiskach Kirkut w Lutowiskach, jedna z macew w dolnej części cmentarza, 2013
foto: P. Szechyński
macewa w Lutowiskach Kirkut w Lutowiskach, jedna z macew z symbolami jeleni oraz jabłka i gruszki, 2013
foto: P. Szechyński
kirkut w Lutowiskach Kirkut w Lutowiskach, nowa brama, 2014
foto: M. Piela

Na zdjęciach od lewej: kirkut w Lutowiskach, rok 2005


Zobacz także:
Lutowiska - rys historyczny

» Praktyczne «

Kamera w Wetlinie
Kamera w Czaszynie

Noclegi
Schroniska
Schroniska PTSM
Bazy namiotowe i chatki
Harcerskie bazy i hoteliki

Mapa Bieszczady - wersja online
Mapy Bieszczadów - recenzje
Mapy wycinkowe - recenzje
Przewodniki
Aktualności wydawnicze

Szlaki turystyczne - opisy
Szlaki turystyczne - wykaz
Czasy przejść
Ścieżki przyrodnicze - wykaz
Regulamin BdPN
Punkty kasowe BdPN

Bieszczadzka Kolejka Leśna
Jazdy konne
Wyciągi narciarskie
Muzea
Informacja turystyczna
Przewodnicy
Przewoźnicy (Bus)
Przejścia graniczne
Traperska przygoda - tabory

» Warto wiedzieć «

Trochę historii
Podział (granice) Bieszczadów
Losy bieszczadzkiej ludności
Różne plany rozwoju Bieszczadów
Na wyniosłych połoninach BdPN
Nie tylko Wysokie
Sieć wodna
Jaskinie
Park Gwiezdnego Nieba Bieszczady
Z psem w Bieszczady
Rejsy po Zalewie Solińskim
Snowgliding w Bieszczadach
Bieszczadzkie szybowiska
Bieszcz. Centrum Nordic Walking
Wędkarskie eldorado na Sanie
Geocaching

Fauna Bieszczadów
Flora Bieszczadów

Zagroda pokazowa żubrów
Leśny Kompleks Promocyjny "Lasy Bieszczadzkie"

Ukraińska Powstańcza Armia
Karol Wojtyła w Bieszczadach
Bieszczady pół wieku temu
Karpackie niebo
Wypał węgla drzewnego
Sery w Bieszczadach
Bieszczady w filmie

Polowanie w Bieszczadach

Reportaże

Rozmaitości bieszczadzkie

» Cerkwie i cmentarze «

Cerkwie drewniane w Bieszczadach
Cerkwie murowane
Kapliczki w Bieszczadach
Dawne cmentarze, cerkwie i cerkwiska
Ikonostas
O ikonie słów kilka
Bojkowszczyzna Zachodnia. Ochrona zasobów kulturowych - działania praktyczne (pdf)

Cmentarze żydowskie (kirkuty)
Cmentarze ewangelickie Bandrów i Stebnik (Steinfels); cm. gr.kat. w Stebniku
Cmentarze wojskowe w Komańczy
Cmentarz wojskowy w Lesku

Kościół w Woli Michowej

Obelisk UPA

» Wyprawy piesze «

Tarnica z Wołosatego
Halicz z Wołosatego
Bukowe Berdo z Mucznego
Krzemień
Szeroki Wierch
Połonina Caryńska
Połonina Wetlińska
Smerek (wieś) - Smerek - Połonina Wetlińska - Brzegi Górne
Cisna - Jasło - Smerek (wieś)
Suche Rzeki - Smerek
Dwernik-Kamień
Pętla: Wetlina - Riaba Skała - Czerteż - Kremenaros - Rawki - Dział - Wetlina
Mała i Wielka Rawka z p. Wyżniańskiej
Ścieżka "Berehy Górne"
Chryszczata z Komańczy
Chryszczata z Jeziorka Bobrowego
Szlak Huczwice - Chryszczata
Jaworne - Kołonice - Jabłonki
Krąglica
Hyrlata
Szlak graniczny Łupków - Balnica
Przełęcz nad Roztokami - Ruské
Przełęcz nad Roztokami - Okrąglik - Jasło
Jasło i Okrąglik ze Strzebowisk
Łopiennik
Opołonek i Kińczyk Bukowski
Przysłup Caryński z Bereżek
Korbania z Bukowca
Korbania z Łopienki i Tyskowej
Suliła
Wola Michowa - Balnica szl. żółtym
Z Balnicy do Osadnego
Do Solinki z Żubraczego
Bukowiec - Sianki - Źródła Sanu
Tarnawa Niżna - Dźwiniacz Górny
Brenzberg - ścieżka
Krutyjówka - ścieżka
Tworylne i Krywe z Rajskiego
Terka - Studenne
Rajskie - Studenne (most)
Przysłup - Krywe
Zwierzyń - Myczków
Tyskowa i Radziejowa ze Stężnicy
Lasumiła - najgrubsza jodła
Jodła k.Pszczelin - opis ścieżki
Stare Procisne, ścieżka
Dwernik - Procisne, ścieżka
Przez bieszczadzki las - ścieżka Nasiczne - Sękowiec
Holica z Ustianowej - ścieżka
Hylaty - ścieżka hist-przyrodnicza
Huczwice - ścieżka geologiczna
Komańcza - ścieżka dydaktyczna
Jawornik - ścieżka
Gminny szlak Baligród
Bukowy Dwór - ścieżka przyrodnicza
Po ekomuzeum w krainie bobrów
Dolina Potoku Zwór

» Warto zobaczyć «

Wodospady i kaskady
Jeziorka Duszatyńskie
Jeziorko Bobrowe
Sine Wiry
"Gołoborze" i dolina Rabskiego
Rezerwat "Przełom Osławy"
Rezerwat "Śnieżyca wiosenna w Dwerniczku"
Torfowisko "Tarnawa"
Torfowisko "Wołosate"
Jaskinie w Nasicznem
Grota w Rosolinie
Rezerwat "Hulskie"
Młyn w Hulskiem
Dziewiętnastka - pkt. widokowy
Przełęcz Wyżna - pkt. widokowy
Zagroda pokazowa żubrów
Mini-zoo w Lisznej i Myczkowcach
Koziniec kamieniołom
Skałki Myczkowieckie
Ogród biblijny w Myczkowcach
CKE Myczkowce; miniatury cerkwi
Zielony domek w Ustrzykach G.
Klasztor w Zagórzu
Droga krzyżowa w Zagórzu
Sanktuarium w Jasieniu
Most podwieszany w Dwerniczku
XIX-wieczny most kolejki
Radoszyckie źródełko
- legenda o radoszyckim źródełku
Kamień leski
Nowe pomniki przyrody w dolinie Osławy i Kalniczki
Góry Słonne
Rezerwat Sobień
Rezerwat "Polanki"
Góry Słonne - pkt. widokowy
Ekomuzeum Hołe
Pomnik Tołhaja
MBL Sanok - skansen w Sanoku
Park miejski w Sanoku

» Rowerem «

Trasy rowerowe

» Samochodem «

Trasy samochodowe
Stan dróg w Bieszczadach
Parkingi

» Słowacja i Ukraina «

Zalew Starina (Słowacja)

Projekt Rozłucz
Jasienica Zamkowa
Stara Sól
Bieszczady Wschodnie - relacja z wyjazdu 2005
Czarnohora, relacja z wyjazdu 2006

 

Serwis nasz a przede wszystkim współpracujący z nami reklamodawcy
zbierają i przechowują tzw. pliki cookies zarówno do np. statystyk,
jak i w celach reklamowych. Szczegółowe informacje na temat tych plików
znajdują się w naszej Polityce prywatności

© Twoje Bieszczady / Bieszczady Serwis 2001-2016
Twoje Bieszczadyon