...Twoje Bieszczady - serwis dla wszystkich którym Bieszczady w duszy grają...

Bieszczady





Polecamy:

Czadzie Sioło
Bieszczader Biuro Podróży
Gęsi Zakręt
Werchowyna
Dwór na Wrzosowisku
Nad Wołosatką
Raj Helmuta
Domki nad Soliną
4x4 w Bieszczadach
Busy-Bieszczady
Bieszczadzka kryjówka
Borsuczyna, Horb
4x4 w Bieszczadach
Panorama Solina


» Miejscowości «

Baligród i okolice
Bóbrka
Buk k.Terki
Bystre k.Czarnej
Cisna i okolice
Czarna i okolice
Daszówka
Duszatyn
Dwernik i Dwerniczek
Glinne
Jankowce
Kalnica k.Baligrodu
Komańcza i okolice
- Mogiła - legenda
- drewniany kościółek
- klasztor Nazaretanek
Lutowiska
Łupków
Mików
Muczne
Myczkowce
Nasiczne
Olszanica
Orelec
Prełuki
Rajskie
Roztoki Górne
Rzepedź
Sękowiec i okolice
Serednie Małe
Smolnik nad Osławą
Solinka
Solina i okolice
- bieszczadzkie zapory
- tajemnica zatoki
Stefkowa
Terka
Uherce Mineralne
Ustianowa
Ustrzyki Górne
Wetlina
Wola Matiaszowa
Wola Michowa
Wołosate
Zatwarnica
Zwierzyń

» Dawne wsie «

Balnica
Beniowa
Bereźnica Niżna
Bukowiec
Caryńskie
Choceń
Dydiowa
Dźwiniacz Górny
Hulskie
Huczwice
Jawornik
Jaworzec
Kamionki
Krywe
Łokieć
Łopienka
- rys historyczny Łopienki
- Chrystus Bieszczadzki
Łuh
Rabe k.Baligrodu
Rosolin
Ruskie
Sianki
Skorodne
Sokoliki
Sokołowa Wola
Studenne
Tarnawa Niżna i Wyżna
Tworylne
- Tworylczyk
Tyskowa
Zawój
Zubeńsko
Żurawin

» Fauna Bieszczadów | Wilki

Wilk (Canis lupus) w Bieszczadach

Bieszczady są jedną z najcenniejszych w kraju i najwartościowszych w Europie ostoi zwierzęcych. Występują tu wszystkie ptaki i ssaki puszczańskie, w tym wielkie drapieżniki. Żyją tu największe populacje w Polsce wilków i niedźwiedzi. Bieszczady rozumiane jako region geograficzny (mezoregion) w całości są objęte różnymi formami ochrony przyrody. Najcenniejsze przyrodniczo partie wchodzą w skład Bieszczadzkiego Parku Narodowego i jego otuliny Ciśniańsko-Wetlińskiego Parku Krajobrazowego i Parku Krajobrazowego Doliny Sanu. Park wraz z otuliną jest częścią transgranicznego, trójstronnego polsko-słowacko-ukraińskiego Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery "Karpaty Wschodnie", ustanowionego pod patronatem UNESCO. Ostatnio część Rzerwatu Biosfery położonego na terenie Polski i Słowacji została objęta siecią NATURA 2000.

Wilk Wilk w Zatwarnicy, wiosna 2015
foto: M. Piela

Na terenie Polski Obszar NATURA 2000:PLC 180001 Bieszczady obejmuje 111 519,5ha i w przybliżeniu odpowiada łącznej powierzchni BdPN i jego otuliny. Celem utworzenia owej sieci jest zachowanie różnorodności biologicznej krajów Unii Europejskiej poprzez ochronę siedlisk przyrodniczych oraz zagrożonych w skali europejskiej gatunków roślin i zwierząt. Obszar Bieszczady został zgłoszony do Komisji Europejskiej jako tzw. Obszar Specjalnej Ochrony Ptaków i jako tzw. Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk. Dzięki takiej transgranicznej ochronie Bieszczady są ważnym obszarem ochrony siedlisk i gatunków. Na terenie naszego regionu w kategorii Gatunki NATURA 2000-zwierzęta chroni się 23 gatunki zwierząt. Wśród nich są tzw. gatunki piorytetowe czyli takie o szczególnym znaczeniu dla Wspólnoty, zagrożone wyginięciem, za które owa wspólnota ponosi odpowiedzialność. W Bieszczadach występują wśród kręgowców następujące gatunki piorytetowe: wilk, niedżwiedż oraz żubr.

Wilk na przestrzeni dziejów był zwierzęciem bezwzględnie zwalczanym. Wszędzie tam, gdzie występował, starano się go wszelkimi, czasami bardzo okrutnymi sposobami wyeliminować ze środowiska. Tak o tym gatunku pisze Wiktor Schramm w "Lasach i zwierzynie Gór Sanockich":

"Złośliwy, krwiożerczy, dziki drapieżnik nie miał nigdy u ludzi żadnego poszanowania, był wręcz znienawidzony: twór diabelski, nieszlachetny, majacy w sobie coś brudnego, coś z upiora. Na wilki się nie polowało, wilki się tępiło jak tylko można: bronią i podstępem, zdradą. Strzelało się, biło, pałką i widłami, zastawiało sidła, oklepce, kopało się liczne wilcze doły, truło-jeśli się dało."

Wilk trofeum Wilk, trofeum myśliwskie Andrzeja Pawlaka z Mucznego
foto: P. Olejnik

Na szczęście ten okres minął. Obecnie wilk ma od 1998 r. status gatunku chronionego na terenie kraju, a od 2004 r.status gatunku piorytetowego. Jedna z najważniejszych europejskich ostoi tego gatunku znajduje się na terenie Bieszczadów. Jest to część populacji karpackiej zamieszkującej: Polskę, Słowację, Ukrainę, Romunię, Węgry i Czechy. Nasza bieszczadzka populacja zwana południowo-wschodnią, nawiększa w kraju stanowi tylko 8 % udział populacji karpackej. Dzięki badaniom naukowym (monitoringowi i badaniom DNA) prowadzonym przez m.in. dr Wojciecha Śmietanę wiadomo, że na terenie Bieszczadów na dzień dzisiejszy (kwiecień 2009) żyje siedem watah (rodzinnych stad) średnio liczących 6 osobników, czyli w granicach 35-40 osobników. Na obszarze Gór Sanocko-Turczańskich 3-4 watahy. Na naszym terenie średnio jedno stado o silnie rozwiniętej strukturze socjalnej zajmuje 190 km2 przestrzeni. Rewiry poszczególnych watah w pewnym stopniu mogą się pokrywać.

wilk Wilk w Zatwarnicy, styczeń 2014
foto: Robert Piela

Nie wszystkie wilki żyją w grupach rodzinnych. W tzw. nieeksploatowanych łowiskowo populacjach samotniki stanowią tylko 2-5% ogółu. Są to przede wszystkim młode wilki poszukujące swojego rewiru, odrzucone przez watahę słabe, chore i stare. W Bieszczadach, gdzie jest nagminne kłusownictwo i odstrzały na terenach przygranicznych odsetek samotników jest duży. Wilk może żyć do 15 lat, w Bieszczadach średnia życia wynosi tylko 3-4 lata. Watahy są rozbijjane przez kłusowników i myśliwych. Z obserwowanej przez dr Śmietanę w ub. roku watahy przeżył tylko jeden samiec alfa. Był monitorowany. W poszukiwaniu partnerki wędrował po Bieszczadach, Górach Sanocko-Turczańskich, części Beskidu Niskiego, przeszedł na stronę słowacką i tam urwał się sygnał.

Trop wilka na śniegu Tropy wilków na zamarzniętym Zalewie Solińskim
foto: P. Szechyński

Każda wataha zajmuje swoje terytorium. Stado przeważnie stanowią spokrewnione ze sobą osobniki, chociaż zdarzają się wypadki iż przyłączają się do nich obce wilki. W watasze rozmnaża sie tylko para alfa (najsilniejszy samiec i samica). Wadera (samica) rodzi w kwietniu, w norze średnio 4-7 szczeniąt. W pierwszym okresie życia młode karmione są mlekiem matki, a po trzech tygodniach, kiedy są na tyle silne aby opuścić norę opieka spada na całe stado, w większości starsze rodzeństwo. Wtedy to wadera i basior (samiec) mają do pomocy tzw. piastunów. Starsze szczeniaki karmione są w sposób dość niecodzienny. Głodne trącają pyszczkiem w pysk dorosłego wilka, a ten na ów sygnał zwraca na współstrawioną zdobycz, którą posilają się młode. Następnym etapem jest już konsumpcja mięsa i powolna nauka polowania. Jeżeli chodzi o przeżywalność szczeniąt na terenie Polski wynosi ona 1,8 szczeniaka, a na terenie górskim 1,3 szczeniaka. Roczny przyrost populacji jest niewielki i wynosi średnio 5%.

Głównym składnikiem pożywienia wilków są kopytne, w przypadku Bieszczadów stanowią one 85-97% spożytej biomasy. Gatunkiem najczęściej łowionym przez wilki jest jeleń i stanowi około 31-55% wszystkich zabijanych kopytnych. W Bieszczadach w warunkach zimowych sporym składnikiem diety jest dzik. Oprócz tego w odchodach wilków znaleziono niestrawione resztki: saren, zajęcy, lisów, bobrów, kretów i gryzoni. Średnio wataha zabija tygodniowo 1-5 zwierząt. Dzienne zapotrzebowanie wilka na pokarm wynosi 5kg mięsa. Oczywiście wilki polują także na zwierzęta hodowlane, które stanowią około 3% diety wilczej.

Na terenie Polski żyje około 450-550 wilków. Są dwie silne populacje karpacka i północno-wschodnia, będąca częścią populacji północno-bałtyckiej. Zwarty zasięg występowania ogranicza się do wschodniej, południowej i północno-wschodniej części kraju. Na pozostałym obszarze mogą występować niestabilne subpopulacje bardzo wrażliwe na wszelkie zmiany i na chów wsobny (łączenie się w pary bliskospokrewnionych osobników). Największym zagrożeniem dla wilków jest tzw. fragmentaryzacja środowiska spowodowana budową sieci dróg i autostrad przecinających korytarze ekologiczne, natężenie ruchu samochodowego, kłusownictwo, presja człowieka na środowisko, na lasy, odstrzały w rejonach przygranicznych, rozbudowa infrastruktury turystycznej, zakłocenie procesów wychowania młodych, duża śmiertelnośc szczeniąt, konflikty pomiędzy gospodarką hodowlaną, a drapieżnikami.

Wilk Wilk, wiosna 2015
foto: M. Piela

Czy zdarzyły się w ostatnich latach ataki wilków na ludzi? Tak - raz chory na wściekliznę wilk usiłował zaatakować pracowników leśnych w Obniżeniu Górnego Sanu. Pozostałe przyapdki to historie wyssane z palca, szczególnie ta nagłośniona przez media w okolicach Tarnawy. Sporadycznie zdarza się, że przecinają się szlaki migracyjne wilków z ludzkimi. Często człowiek nawet nie wie, że obok niego przeszła wataha. Obserwacje wilków należą do rzadkości i w większości są przypadkowe. Najczęściej widujemy tropy i tzw. ślady bytowania w postaci odchodów (łatwo je poznać po znacznej ilości sieści, są walcowate o długości 5-6 cm i średnicy 2,5 cm), znakowanie rewirów przez drapanie na skrzyżowaniach dróg, resztek zabitych ofiar.

Czy łatwo odróżnić trop dużego psa od tropu wilka? Nie, wbrew obiegowej opini jest to bardzo trudne, a w wielu wypadkach niemożliwe dla przeciętnego turysty. Podkładanie patyczka powyżej odcisku poduszki dłoniowej często jest nieskuteczne. Bywa iż odcisk łap wilka jest nieco dłuższy i węższy niż psi, palce są bardziej zwarte i mocniej odciśnięte. Odciski łap przednich różnią się od odcisków łap tylnich. Można obserwując tropy odróżnić w jakim tempie poruszał się drapieżnik. W stępie ma trop zygzakowaty, idąc kłusem stawia nogę za nogą, szybko biegnac robi susy rozstawiając szeroko palce, w cwale daje duże skoki. Idąc w watasze wilki chodzą jeden za drugim stawiając dokładnie łapy w trop poprzednika. Osoby o dobrym węchu mogą odróznić zapach moczu wilka pozostawiony jako oznakowanie swojego rewiru.

Lucyna Beata Pściuk

Opracowanie oparte na notatkach sporządzonych w czasie wykładów dr Wojciecha Śmietany prowadzonych na warsztatach organzowanych w ramach projektu "Śladami derkacza - przygotowanie transgranicznej oferty turystycznej", organizowanych przez "Pro Carpathię" i warsztatów poświęconych opracowaniu strategii zarządzania obszaru NATURA 2000 organizowanych przez Instytut Ochrony Przyrody PAN w Krakowie.

Zobacz także:

Wilk utonął w nurtach Wetliny

Wilk w zatwarnicy Wilk w Zatwarnicy, styczeń 2014
foto: Robert Piela
Wilk Wilk, wiosna 2015
foto: M. Piela
Wilk w Bieszczadach Wilk potrafi być niewidoczny, luty 2014
foto: Mirosław Piela
uczta wilków Po wilczej uczcie, potok Nasiczniański, luty 2014
foto: Mirosław Piela
uczta wilków Po wilczej uczcie, potok Nasiczniański, luty 2014
foto: Mirosław Piela
wilki Wilki, fragment ekspozycji w Nadleśnictwie Lutowiska
foto: Mirosław Piela
wilki Wilki, fragment ekspozycji w Nadleśnictwie Lutowiska
foto: Mirosław Piela
» Praktyczne «

Kamera w Czaszynie

Noclegi
Schroniska
Schroniska PTSM
Bazy namiotowe i chatki
Harcerskie bazy i hoteliki

Mapa Bieszczady - wersja online
Mapy Bieszczadów - recenzje
Mapy wycinkowe - recenzje
Przewodniki
Ciekawe wydawnictwa

Szlaki turystyczne - opisy
Szlaki turystyczne - wykaz
Czasy przejść
Ścieżki przyrodnicze - wykaz
Regulamin BdPN
Punkty kasowe BdPN

Bieszczadzka Kolejka Leśna
Jazdy konne
Wyciągi narciarskie
Muzea
Informacja turystyczna
Przewodnicy
Przewoźnicy (Bus)
Przejścia graniczne
Traperska przygoda - tabory

» Warto wiedzieć «

Z psem w Bieszczady
Zagroda pokazowa żubrów
Wędkarskie eldorado na Sanie
Rejsy po Zalewie Solińskim
Park Gwiezdnego Nieba Bieszczady
Karpackie niebo
Sery w Bieszczadach
Wypał węgla drzewnego
Jaskinie
Snowgliding w Bieszczadach
Bieszczadzkie szybowiska
Bieszcz. Centrum Nordic Walking

Trochę historii
Podział (granice) Bieszczadów
Losy bieszczadzkiej ludności
Różne plany rozwoju Bieszczadów
Na wyniosłych połoninach BdPN
Nie tylko Wysokie
Sieć wodna
Geocaching

Fauna Bieszczadów
Flora Bieszczadów

Leśny Kompleks Promocyjny "Lasy Bieszczadzkie"

Ukraińska Powstańcza Armia
Karol Wojtyła w Bieszczadach
Bieszczady pół wieku temu
Bieszczady w filmie

Polowanie w Bieszczadach

Reportaże

Rozmaitości bieszczadzkie

» Cerkwie i cmentarze «

Cerkwie drewniane w Bieszczadach
Cerkwie murowane
Kapliczki w Bieszczadach
Dawne cmentarze, cerkwie i cerkwiska
Ikonostas
O ikonie słów kilka
Bojkowszczyzna Zachodnia. Ochrona zasobów kulturowych - działania praktyczne (pdf)

Cmentarze żydowskie (kirkuty)
Cmentarze ewangelickie Bandrów i Stebnik (Steinfels); cm. gr.kat. w Stebniku
Cmentarze wojskowe w Komańczy
Cmentarz wojskowy w Lesku

Kościół w Woli Michowej

Obelisk UPA

» Wyprawy piesze «

Tarnica z Wołosatego
Halicz z Wołosatego
Bukowe Berdo z Mucznego
Krzemień
Szeroki Wierch
Połonina Caryńska
Połonina Wetlińska
Smerek (wieś) - Smerek - Połonina Wetlińska - Brzegi Górne
Cisna - Jasło - Smerek (wieś)
Suche Rzeki - Smerek
Dwernik-Kamień
Pętla: Wetlina - Riaba Skała - Czerteż - Kremenaros - Rawki - Dział - Wetlina
Mała i Wielka Rawka z p. Wyżniańskiej
Ścieżka "Berehy Górne"
Chryszczata z Komańczy
Chryszczata z Jeziorka Bobrowego
Szlak Huczwice - Chryszczata
Jaworne - Kołonice - Jabłonki
Krąglica
Hyrlata
Szlak graniczny Łupków - Balnica
Przełęcz nad Roztokami - Ruské
Przełęcz nad Roztokami - Okrąglik - Jasło
Jasło i Okrąglik ze Strzebowisk
Łopiennik
Ścieżka Jeleni Skok z Cisnej (wieża widokowa)
Opołonek i Kińczyk Bukowski
Ścieżka dendrologiczno-historyczna w Berehach
Przysłup Caryński z Bereżek
Bukowiec - Sianki - Źródła Sanu
Tarnawa Niżna - Dźwiniacz Górny
Brenzberg - ścieżka
Krutyjówka - ścieżka
Tworylne i Krywe z Rajskiego
Terka - Studenne
Otaczarnia w Bukowcu
Rajskie - Studenne (most)
Przysłup - Krywe
Korbania z Bukowca
Korbania z Łopienki i Tyskowej
Suliła
Wola Michowa - Balnica szl. żółtym
Z Balnicy do Osadnego
Do Solinki z Żubraczego
Zwierzyń - Myczków
Tyskowa i Radziejowa ze Stężnicy
Lasumiła - najgrubsza jodła
Jodła k.Pszczelin - opis ścieżki
Stare Procisne, ścieżka
Dwernik - Procisne, ścieżka
Przez bieszczadzki las - ścieżka Nasiczne - Sękowiec
Kopalnia ropy Polana - Ostre
Holica z Ustianowej - ścieżka
Hylaty - ścieżka hist-przyrodnicza
Huczwice - ścieżka geologiczna
Komańcza - ścieżka dydaktyczna
Jawornik - ścieżka
Gminny szlak Baligród
Bukowy Dwór - ścieżka przyrodnicza
Po ekomuzeum w krainie bobrów
Dolina Potoku Zwór

» Warto zobaczyć «

Wodospady i kaskady
Jeziorka Duszatyńskie
Jeziorko Bobrowe
Sine Wiry
"Gołoborze" i dolina Rabskiego
Rezerwat "Przełom Osławy"
Rezerwat "Śnieżyca wiosenna w Dwerniczku"
Torfowisko "Tarnawa"
Torfowisko "Wołosate"
Jaskinie w Nasicznem
Grota w Rosolinie
Rezerwat "Hulskie"
Młyn w Hulskiem
Pichurów - punkt widokowy
Przełęcz Wyżna - pkt. widokowy
Zagroda pokazowa żubrów
Mini-zoo w Lisznej i Myczkowcach
Koziniec kamieniołom
Skałki Myczkowieckie
Ogród biblijny w Myczkowcach
CKE Myczkowce; miniatury cerkwi
Entomo-zieleniec Myczkowce
Zielony domek w Ustrzykach G.
Muzeum Historii Bieszczad
Klasztor w Zagórzu
Droga krzyżowa w Zagórzu
Sanktuarium w Jasieniu
Most podwieszany w Dwerniczku
XIX-wieczny most kolejki
Radoszyckie źródełko
- legenda o radoszyckim źródełku
Kamień leski
Nowe pomniki przyrody w dolinie Osławy i Kalniczki
Góry Słonne
Rezerwat Sobień
Rezerwat "Polanki"
Góry Słonne - pkt. widokowy
Ekomuzeum Hołe
Pomnik Tołhaja
MBL Sanok - skansen w Sanoku
Park miejski w Sanoku

» Ski-tour;

Hyrlata (1103 m) zimą
Matragona (990 m) zimą
Osina (963m n.p.m.)
Płasza, Kurników Beskid, Okrąglik

» Rowerem «

Trasy rowerowe

» Samochodem «

Trasy samochodowe
Stan dróg w Bieszczadach
Parkingi

» Słowacja i Ukraina «

Zalew Starina (Słowacja)

Projekt Rozłucz
Jasienica Zamkowa
Stara Sól
Bieszczady Wschodnie - relacja z wyjazdu 2005
Czarnohora, relacja z wyjazdu 2006

 

Serwis nasz i współpracujący z nami reklamodawcy
zbierają i przechowują tzw. pliki cookies zarówno do np. statystyk,
jak i w celach reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawien przegladarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Przeglądając nasz serwis ZGADZASZ się na wykorzystywanie tych plików. Szczegółowe informacje na temat cookies
znajdują się w naszej Polityce prywatności

© Twoje Bieszczady 2001-2018
Twoje Bieszczadyon