...Twoje Bieszczady - serwis dla wszystkich którym Bieszczady w duszy grają...

Bieszczady





Polecamy:

Czadzie Sioło
Bieszczader Biuro Podróży
Gęsi Zakręt
Werchowyna
Dwór na Wrzosowisku
Nad Wołosatką
Raj Helmuta
Domki nad Soliną
4x4 w Bieszczadach
Busy-Bieszczady
Bieszczadzka kryjówka
Borsuczyna, Horb
4x4 w Bieszczadach
Panorama Solina


» Miejscowości «

Baligród i okolice
Bóbrka
Buk k.Terki
Bystre k.Czarnej
Cisna i okolice
Czarna i okolice
Daszówka
Duszatyn
Dwernik i Dwerniczek
Glinne
Jankowce
Kalnica k.Baligrodu
Komańcza i okolice
- Mogiła - legenda
- drewniany kościółek
- klasztor Nazaretanek
Lutowiska
Łupków
Mików
Muczne
Myczkowce
Nasiczne
Olszanica
Orelec
Prełuki
Rajskie
Roztoki Górne
Rzepedź
Sękowiec i okolice
Serednie Małe
Smolnik nad Osławą
Solinka
Solina i okolice
- bieszczadzkie zapory
- tajemnica zatoki
Stefkowa
Terka
Uherce Mineralne
Ustianowa
Ustrzyki Górne
Wetlina
Wola Matiaszowa
Wola Michowa
Wołosate
Zatwarnica
Zwierzyń

» Dawne wsie «

Balnica
Beniowa
Bereźnica Niżna
Bukowiec
Caryńskie
Choceń
Dydiowa
Dźwiniacz Górny
Hulskie
Huczwice
Jawornik
Jaworzec
Kamionki
Krywe
Łokieć
Łopienka
- rys historyczny Łopienki
- Chrystus Bieszczadzki
Łuh
Rabe k.Baligrodu
Rosolin
Ruskie
Sianki
Skorodne
Sokoliki
Sokołowa Wola
Studenne
Tarnawa Niżna i Wyżna
Tworylne
- Tworylczyk
Tyskowa
Zawój
Zubeńsko
Żurawin

» Cmentarze i cerkwiska | Cmentarz Górzanka

Cmentarz w Górzance

Górzanka to wieś usytuowana w dolinie potoku Wołkowyjka koło Wołkowyi. Jej nazwa zmieniała się na przestrzeni wieków: "Volkovyka Parva", "Wilkowylka", "Gorzanka", by ostatecznie przybrać formę "Górzanka". Podobnie jak inne bieszczadzkie osady, także i Górzankę lokowali na prawie wołoskim Balowie z Hoczwi. Pierwsza wzmianka na temat Górzanki pochodzi z 1480 roku, wówczas figurowała ona w pismiennictwie pod nazwą "Wołkowyja Mała" ("Volkovyka Parva"). Czterdzieści lat później, a dokładniej od 1523 roku w aktach występuje pod nazwą Górzanka.

Przypuszcza się, iż około 1598 roku był tu dwór i folwark. Wskazują na to zapiski o kniaziu z Gorzanki. Wiek XVI to okres rozwoju wsi. Wówczas powstał młyn i urząd sołtysa. Zgodnie z danymi zawartymi w rejestrze poborowym podziału włości z 1640 roku wsią Górzanka władał Stefan Bal.

W późniejszym okresie wieś straciła na znaczeniu. Nie wykluczone, że głównymi przyczynami takiego stanu rzeczy były najazdy tatarskie i klęski morowego powietrza. W spisie powszechnym z 1921 roku na terenie wsi odnotowano 62 domy i 370 mieszkańców, w tym: 290 grekokatolików, 65 wyznawców rzymskiego katolicyzmu oraz 15 Żydów. W wyniku akcji "Wisła" z terenu Górzanki wysiedlono Ukraińców.

Przejdźmy do współczesności...

Nad wsią góruje piękna drewniana cerkiew greckokatolicka p.w. Św. Paraskewii. Świątynia położona jest po prawej stronie szosy (patrząc na wieś od Wołkowyi) na stoku wzgórza, a zatem także w tamtych rejonach poszukiwać należy cmentarza. Zwłaszcza, że miejsca wiecznego spoczynku do końca XIX wieku niemal we wszystkich bieszczadzkich miejscowościach były ściśle związane ze świątynią.

Zarówno cerkiew, jak i cmentarz zlokalizowane są powyżej zabudowań (wysokość 500 m n.p.m., przy średnim położeniu zabudowy wsi na wysokości 470 m n.p.m.).

Położenie obiektów sakralnych w krajobrazie Górzanki przedstawia poniższa mapka:

Górzanka rozkład obiektów sakralnych

Spójrzmy jeszcze na cmentarz z lotu ptaka i przeanalizujmy jego organizację przestrzenną:

Górzanka, cmentarz z lotu ptaka

Przypuszcza się, iż cmentarz został założony zaraz po wybudowaniu świątyni, a więc w latach 40. XIX wieku.

Pierwotnie cmentarz niczym pierścień otaczał drewnianą cerkiew. Wraz z rozwojem wsi, wzrostem liczby mieszkańców przestrzeń grzebalna zaczęła się zapełniać i konieczne było powiększenie cmentarza. Jak wywnioskować można z zamieszczonego powyżej zdjęcia cmentarz rozszerzono w kierunku północnym.

Mimo niemal dwukrotnego powiększenia górzańskiego cmentarzyka nadal to właśnie świątynia jest jego dominantą. Więcej: cerkiew w Górzance

Cerkiew w Górzance Cerkiew w Górzance
foto: A. Długozima

Na cmentarz prowadzą dwa wejścia:

Górzanka wejścia na cmentarz foto: A. Długozima

To pierwsze znajduje się bliżej głównej drogi przecinającej wieś i skierowane jest wprost na cerkiewne drzwi, prowadzi do starszej części cmentarza. Natomiast to drugie, dużo szersze, wiedzie do części nowej.

Na uwagę zasługuje murowana dzwonnica parawanowa, trójarkadowa. Do czasów nam współczesnych zachowały się dwa spośród trzech dzwonów, na jednym z nich widnieje data: 1744 rok.

Górzanka dzwonnica foto: A. Długozima
Górzanka grób Anna Wityk W latach późniejszych przed dzwonnicą pojawił się nowy nagrobek z inskrypcją:
Anna Wityk, z domu Rychanycz, 1897 - 1938
foto: P. Szechyński (2014)

Wyznawcy grekokatolicyzmu zostali wysiedleni z Górzanki tuż po II wojnie światowej i właśnie dlatego świątynię, a wraz z nią greckokatolicki cmentarz przekwalifikowano odpowiednio: na rzymskokatolicki kościół i cmentarz, na którym to zaczęto grzebać wyznawców rzymskiego katolicyzmu.

Według danych uzyskanych z Urzędu Gminy Solina cmentarz zajmuje powierzchnię 0,55 ha. Obiekt jest czynny, użytkowany, a jego stan zachowania oceniany jest jako dobry.

Warto zwrócić uwagę na fragment kamiennego muru. Dlaczego? Bowiem w Bieszczadach niewiele jest cmentarzy, gdzie kamień wykorzystywany jest jako budulec ogrodzenia (np. Rzepedź, Turzańsk, Radoszyce). Mur ten stanowi symboliczną granicę, oddziela starą część cmentarza, na której to chowano grekokatolików od części nowej, użytkowanej obecnie. Poza funkcją symboliczną i estetyczną pełni on zapewne rolę praktyczną, przeciwdziała osuwaniu się ziemi.

Górzanka fragment kamiennego muru foto: A. Długozima

A zatem, to wokół cerkwi zlokalizowane są najstarsze nagrobki. Im dalej od cerkwi, im wyżej, tym nagrobki są nowsze. Tych starych zostało niewiele, uwieczniono je na poniższych zdjęciach. Z uwagi na mała liczbę nagrobków wnioskować można, że dominującą formą oznaczania miejsca pochówku były mogiły ziemne z żeliwnym krzyżem.

Cmentarz w Górzance foto: A. Długozima
Cmentarz w Górzance foto: A. Długozima
Cmentarz w Górzance foto: A. Długozima
Cmentarz w Górzance foto: A. Długozima
Cmentarz w Górzance foto: A. Długozima

A to jeden z najciekawszych i bodajże najbardziej tajemniczych nagrobków na cmentarzu. Woda i wiatr, to dwa czynniki, które niestety działają na niekorzyść nagrobków. Procesy wietrzenia uniemożliwiają identyfikację zmarłych. I tak właśnie dzieje się w przypadku górzańskiego nagrobka. Odczytanie wyrytej w kamieniu inskrypcji jest niemożliwe:

Cmentarz w Górzance, nagrobek foto: A. Długozima
Cmentarz w Górzance, nagrobek Ten sam nagrobek w roku 2014
foto: P. Szechyński
Cmentarz w Górzance, nagrobek Ten sam nagrobek w roku 2014
foto: P. Szechyński

Warto również zwrócić uwagę na zieleń cmentarną. W przypadku cmentarza w Górzance, jak najbardziej zasadne jest użycie terminu cmentarz - ogród umarłych. Cmentarz, zwłaszcza ta stara część tonie w zieleni. 300-letni dąb gdyby mógł mówić opowiedziałby nam z pewnością nie jedną historię o mieszkańcach wioski i ich losach.

Cmentarz w Górzance, 300-letni dąb foto: P. Szechyński (2014)

Poza dębami, teren cmentarza porastają także modrzewie, zimozielone tuje, świerki. Natomiast nad kamiennym murem została stworzona namiastka ogrodu - ogrodu pamięci, o tych którzy odeszli...

Cmentarz w Górzance foto: A. Długozima

 

opracowanie: Ania Długozima

Literatura:

1. Kryciński S., Cerkwie w Bieszczadach, Pruszków, 2005.
2. Michniewscy M. i A., Duda M., Cerkwie drewniane Karpat. Polska i Słowacja, Pruszków, 2003.
3. Potocki A., Bieszczadzkie losy. Bojkowie i Żydzi, Rzeszów - Krosno 2000.
4. Bieszczady. Przewodnik, Pruszków 1999.
5. Skowroński M., Komski A., Skowrońska - Wydrzyńska A., Cerkwie bieszczadzkie, Nowy Sącz 2001.
6. Wykaz Zabytkowych Cmentarzy Gminy Solina.

» Praktyczne «

Kamera w Czaszynie

Noclegi
Schroniska
Schroniska PTSM
Bazy namiotowe i chatki
Harcerskie bazy i hoteliki

Mapa Bieszczady - wersja online
Mapy Bieszczadów - recenzje
Mapy wycinkowe - recenzje
Przewodniki
Ciekawe wydawnictwa

Szlaki turystyczne - opisy
Szlaki turystyczne - wykaz
Czasy przejść
Ścieżki przyrodnicze - wykaz
Regulamin BdPN
Punkty kasowe BdPN

Bieszczadzka Kolejka Leśna
Jazdy konne
Wyciągi narciarskie
Muzea
Informacja turystyczna
Przewodnicy
Przewoźnicy (Bus)
Przejścia graniczne
Traperska przygoda - tabory

» Warto wiedzieć «

Z psem w Bieszczady
Zagroda pokazowa żubrów
Wędkarskie eldorado na Sanie
Rejsy po Zalewie Solińskim
Park Gwiezdnego Nieba Bieszczady
Karpackie niebo
Sery w Bieszczadach
Wypał węgla drzewnego
Jaskinie
Snowgliding w Bieszczadach
Bieszczadzkie szybowiska
Bieszcz. Centrum Nordic Walking

Trochę historii
Podział (granice) Bieszczadów
Losy bieszczadzkiej ludności
Różne plany rozwoju Bieszczadów
Na wyniosłych połoninach BdPN
Nie tylko Wysokie
Sieć wodna
Geocaching

Fauna Bieszczadów
Flora Bieszczadów

Leśny Kompleks Promocyjny "Lasy Bieszczadzkie"

Ukraińska Powstańcza Armia
Karol Wojtyła w Bieszczadach
Bieszczady pół wieku temu
Bieszczady w filmie

Polowanie w Bieszczadach

Reportaże

Rozmaitości bieszczadzkie

» Cerkwie i cmentarze «

Cerkwie drewniane w Bieszczadach
Cerkwie murowane
Kapliczki w Bieszczadach
Dawne cmentarze, cerkwie i cerkwiska
Ikonostas
O ikonie słów kilka
Bojkowszczyzna Zachodnia. Ochrona zasobów kulturowych - działania praktyczne (pdf)

Cmentarze żydowskie (kirkuty)
Cmentarze ewangelickie Bandrów i Stebnik (Steinfels); cm. gr.kat. w Stebniku
Cmentarze wojskowe w Komańczy
Cmentarz wojskowy w Lesku

Kościół w Woli Michowej

Obelisk UPA

» Wyprawy piesze «

Tarnica z Wołosatego
Halicz z Wołosatego
Bukowe Berdo z Mucznego
Krzemień
Szeroki Wierch
Połonina Caryńska
Połonina Wetlińska
Smerek (wieś) - Smerek - Połonina Wetlińska - Brzegi Górne
Cisna - Jasło - Smerek (wieś)
Suche Rzeki - Smerek
Dwernik-Kamień
Pętla: Wetlina - Riaba Skała - Czerteż - Kremenaros - Rawki - Dział - Wetlina
Mała i Wielka Rawka z p. Wyżniańskiej
Ścieżka "Berehy Górne"
Chryszczata z Komańczy
Chryszczata z Jeziorka Bobrowego
Szlak Huczwice - Chryszczata
Jaworne - Kołonice - Jabłonki
Krąglica
Hyrlata
Szlak graniczny Łupków - Balnica
Przełęcz nad Roztokami - Ruské
Przełęcz nad Roztokami - Okrąglik - Jasło
Jasło i Okrąglik ze Strzebowisk
Łopiennik
Ścieżka Jeleni Skok z Cisnej (wieża widokowa)
Opołonek i Kińczyk Bukowski
Ścieżka dendrologiczno-historyczna w Berehach
Przysłup Caryński z Bereżek
Bukowiec - Sianki - Źródła Sanu
Tarnawa Niżna - Dźwiniacz Górny
Brenzberg - ścieżka
Krutyjówka - ścieżka
Tworylne i Krywe z Rajskiego
Terka - Studenne
Otaczarnia w Bukowcu
Rajskie - Studenne (most)
Przysłup - Krywe
Korbania z Bukowca
Korbania z Łopienki i Tyskowej
Suliła
Wola Michowa - Balnica szl. żółtym
Z Balnicy do Osadnego
Do Solinki z Żubraczego
Zwierzyń - Myczków
Tyskowa i Radziejowa ze Stężnicy
Lasumiła - najgrubsza jodła
Jodła k.Pszczelin - opis ścieżki
Stare Procisne, ścieżka
Dwernik - Procisne, ścieżka
Przez bieszczadzki las - ścieżka Nasiczne - Sękowiec
Kopalnia ropy Polana - Ostre
Holica z Ustianowej - ścieżka
Hylaty - ścieżka hist-przyrodnicza
Huczwice - ścieżka geologiczna
Komańcza - ścieżka dydaktyczna
Jawornik - ścieżka
Gminny szlak Baligród
Bukowy Dwór - ścieżka przyrodnicza
Po ekomuzeum w krainie bobrów
Dolina Potoku Zwór

» Warto zobaczyć «

Wodospady i kaskady
Jeziorka Duszatyńskie
Jeziorko Bobrowe
Sine Wiry
"Gołoborze" i dolina Rabskiego
Rezerwat "Przełom Osławy"
Rezerwat "Śnieżyca wiosenna w Dwerniczku"
Torfowisko "Tarnawa"
Torfowisko "Wołosate"
Jaskinie w Nasicznem
Grota w Rosolinie
Rezerwat "Hulskie"
Młyn w Hulskiem
Pichurów - punkt widokowy
Przełęcz Wyżna - pkt. widokowy
Zagroda pokazowa żubrów
Mini-zoo w Lisznej i Myczkowcach
Koziniec kamieniołom
Skałki Myczkowieckie
Ogród biblijny w Myczkowcach
CKE Myczkowce; miniatury cerkwi
Entomo-zieleniec Myczkowce
Zielony domek w Ustrzykach G.
Muzeum Historii Bieszczad
Klasztor w Zagórzu
Droga krzyżowa w Zagórzu
Sanktuarium w Jasieniu
Most podwieszany w Dwerniczku
XIX-wieczny most kolejki
Radoszyckie źródełko
- legenda o radoszyckim źródełku
Kamień leski
Nowe pomniki przyrody w dolinie Osławy i Kalniczki
Góry Słonne
Rezerwat Sobień
Rezerwat "Polanki"
Góry Słonne - pkt. widokowy
Ekomuzeum Hołe
Pomnik Tołhaja
MBL Sanok - skansen w Sanoku
Park miejski w Sanoku

» Ski-tour;

Hyrlata (1103 m) zimą
Matragona (990 m) zimą
Osina (963m n.p.m.)
Płasza, Kurników Beskid, Okrąglik

» Rowerem «

Trasy rowerowe

» Samochodem «

Trasy samochodowe
Stan dróg w Bieszczadach
Parkingi

» Słowacja i Ukraina «

Zalew Starina (Słowacja)

Projekt Rozłucz
Jasienica Zamkowa
Stara Sól
Bieszczady Wschodnie - relacja z wyjazdu 2005
Czarnohora, relacja z wyjazdu 2006


Serwis nasz i współpracujący z nami reklamodawcy
zbierają i przechowują tzw. pliki cookies zarówno do np. statystyk,
jak i w celach reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawien przegladarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Przeglądając nasz serwis ZGADZASZ się na wykorzystywanie tych plików. Szczegółowe informacje na temat cookies
znajdują się w naszej Polityce prywatności

© Twoje Bieszczady 2001-2018
Twoje Bieszczadyon