...Twoje Bieszczady - serwis dla wszystkich którym Bieszczady w duszy grają...

Bieszczady





Polecamy:

4x4 w Bieszczadach
Panorama Solina
Czadzie Sioło
Bieszczader Biuro Podróży
Gęsi Zakręt
Werchowyna
Dwór na Wrzosowisku
Nad Wołosatką
Raj Helmuta
Domki nad Soliną
4x4 w Bieszczadach
Busy-Bieszczady
Bieszczadzka kryjówka
Borsuczyna, Horb


» Miejscowości «

Baligród i okolice
Bóbrka
Buk k.Terki
Bystre k.Czarnej
Cisna i okolice
Czarna i okolice
Daszówka
Duszatyn
Dwernik i Dwerniczek
Glinne
Jankowce
Kalnica k.Baligrodu
Komańcza i okolice
- Mogiła - legenda
- drewniany kościółek
- klasztor Nazaretanek
Lutowiska
Łupków
Mików
Muczne
Myczkowce
Nasiczne
Olszanica
Orelec
Prełuki
Rajskie
Roztoki Górne
Rzepedź
Sękowiec i okolice
Serednie Małe
Smolnik nad Osławą
Solinka
Solina i okolice
- bieszczadzkie zapory
- tajemnica zatoki
Stefkowa
Terka
Uherce Mineralne
Ustianowa
Ustrzyki Górne
Wetlina
Wola Matiaszowa
Wola Michowa
Wołosate
Zatwarnica
Zwierzyń

» Dawne wsie «

Balnica
Beniowa
Bereźnica Niżna
Bukowiec
Caryńskie
Choceń
Dydiowa
Dźwiniacz Górny
Hulskie
Huczwice
Jawornik
Jaworzec
Kamionki
Krywe
Łokieć
Łopienka
- rys historyczny Łopienki
- Chrystus Bieszczadzki
Łuh
Rabe k.Baligrodu
Rosolin
Ruskie
Sianki
Skorodne
Sokoliki
Sokołowa Wola
Studenne
Tarnawa Niżna i Wyżna
Tworylne
- Tworylczyk
Tyskowa
Zawój
Zubeńsko
Żurawin

» Fauna Bieszczadów | Żmija zygzakowata (Vipera berus)

Żmija zygzakowata (Vipera berus)

Żmija zygzakowata (Vipera berus) jest jednym z czterech węży spotykanych w Bieszczadach. Reprezentuje grupę jadowitych węży solenoglypha o najbardziej rozwiniętych aparatach jadowych. Posiadają one szczęki, w których znajdują się wyłącznie zęby z gruczołami jadowymi. Podczas ataku, gdy żmija otwiera pysk ustawiają się one prostopadle do szczęki, czyli w dogodnej pozycji do zadania ciosu. W czasie spoczynku składają się w kierunku gardła. Kły jadowe wyposażone są w kanaliki, którymi jad przedostaje się do ciała pokąsanej ofiary.

Żmija zygzakowata, odmiana brązowa Żmija zygzakowata, odmiana miedziana
foto: P. Olejnik

Jad jest oleistą cieczą o charakterystycznym zapachu. Wysuszony krystalizuje się i można go przechowywać przez kilka lat. W gruczołach znajduje się od 10 do 30 mg jadu. Przeznaczony jest on dla małych zwierząt jakimi żmija się odżywia, więc rzadko zdarza się by doprowadził do śmierci człowieka. Jad żmii jest niebezpieczny dla dzieci poniżej 5 lat, osób starszych, chorych oraz alergików.

Cechy morfologiczne żmii

Ciało żmii jest grube i krępe. Sercowata głowa posiada rysunek przypominający literę X lub Y. Charakterystyczną cechą tego gatunku są oczy z pomarańczową, ciemnoczerwoną lub brązową tęczówką, z dobrze widoczną skośną źrenicą. Cecha ta nadaje omawianemu gadowi groźny wygląd. Długość ciała żmii nie przekracza 85 cm. Spotkanie osobników, których długość przekracza 60 cm należy raczej do rzadkości. Samice osiągają większe rozmiary od samców. Dojrzały przedstawiciel omawianego taksonu osiąga wagę do 200g. Cechą odróżniającą żmije od innych krajowych gatunków węży jest również charakterystyczny zygzak. Zdobi grzbiety u jasno ubarwionych okazów. Nazywany jest on wstęgą kainową. Żmija odznacza się zmiennym ubarwieniem ciała. W Bieszczadach zobaczyć można jej wszystkie odmiany: szarą, brązową, miedzianą oraz białą. Rzadko spotyka się osobniki melanistyczne o jednolicie czarnym ubarwieniu. Charakterystyczny zygzak w przypadku tej formy barwnej jest niewidoczny. Żmije o czarnym ubarwieniu zwane są diabelskimi lub piekielnymi. Zdarzają się również osobniki melanistyczne inne niż czarne - np. brązowe (brunatne), również bez widocznego zygzaka - zdjęcie obu odmian pod tekstem.

Żmija zygzakowata, odmiana miedziana Żmija zygzakowata, odmiana miedziana
foto: P. Kutiak

Środowisko życia

Do miejsc gdzie możemy spotkać żmiję zygzakowatą zaliczamy: torfowiska, wilgotne łąki i lasy, zręby leśne oraz obrzeża wymienionych siedlisk. Ulubionym miejscem przebywania tych gadów są nasłonecznione stoki, miedze, stosy kamieni, rumowiska skalne, stare kamieniołomy itp. Warto wiedzieć, że wspomniany gad do życia potrzebuje sąsiedztwa wód stojących, które są dla niego swoistym wodopojem. Choć dobrze pływa, unika kąpieli. Nie wspina się na drzewa. Lubi za to wygrzewać się w promieniach słońca.

Żmija zygzakowata odżywia się drobnymi ssakami, jaszczurkami, żabami i pisklętami ptaków (zakładających gniazda na ziemi). Nie gardzi również owadami, spośród których preferuje biegaczowate i prostoskrzydłe. Poluje z "zasiadki" tkwiąc nieruchomo w trawie lub wśród liści. Czeka tam w bezruchu, aż upatrzona ofiara zbliży się na odległość pozwalającą na atak. Wtedy właśnie zadaje cios zębami jadowymi. Podczas ataku zużywa jedynie 20% zawartości gruczołów jadowych. Pokąsana ofiara ucieka, ale szybko traci siły i "sztywnieje" w niedużej odległości od miejsca gdzie została pokąsana. Żmija poszukuje jej za pomocą rozwidlonego języka, który pełni rolę organu węchu, wychwytując zapachy substancji chemicznych z otoczenia. Po udanym ataku skupia się zapachu ofiary i własnego jadu. Język chowając się pysku przekazuje informacje do tzw. aparatu Jacobsena (kanalik w górnej szczęce) o jego stężeniu, odległości i kierunku poszukiwań. Żmija tak jak i inne gady dzięki elastycznemu połączeniu górnej szczęki i żuchwy jest w stanie połknąć stworzenie przekraczające rozmiary swojej głowy.

Żmija zygzakowata, odmiana szara Żmija zygzakowata, odmiana szara
foto: P. Kutiak

Mimo dość licznej populacji tego węża w Bieszczadach, wcale nie jest tak łatwo go spotkać. Przyjmuje się, że słyszy nasze kroki z odległości 300 metrów. Zaniepokojona chowa się do swych kryjówek: nor gryzoni, pod powalone pnie drzew lub gęste zarośla. Największą aktywność przejawia głównie o poranku i wczesnym południem, gdy wygrzewa się w słońcu lub przyczaja się wśród roślinności celem zdobycia pożywienia. Resztę dnia spędza zwykle w ukryciu.

Żmija często zimuje gromadnie w ciasnych rozpadlinach ziemi lub w norach z innymi osobnikami własnego gatunku. Zdarza się jej dzielić zimowiska z innymi wężami a nawet z jaszczurkami. Po przezimowaniu wychodzi wiosną udając się do swoich letnich rewirów. Do godów przystępuje w kwietniu i maju. Kopulację często poprzedzają walki samców o samicę, zwane tańcami godowymi. Polegają one na przygniataniu własnym całym rywala, zmuszając go do uległości i opuszczenia zajmowanego areału. Żmija jest zwierzęciem jajożyworodnym. Samica do rozrodu podchodzi raz na 2-3 lata. Jaja przechowuje wewnątrz swojego ciała. Ciężarna żmija całą swą uwagę poświęca potomstwu, przez ten czas nie poluje i nie odżywia się. Gdy jesienią młode są gotowe do opuszczenia ciała matki, następuje jednoczesne wydalenie przez nią jaj i wykluwanie się z nich kilku lub kilkunastu młodych osobników.

Ukąszenie żmii

Delikatne cało żmii sprawia że jest ona łatwym i łakomym kąskiem dla lisów, kun, jeży, bocianów i ptaków szponiastych. Największym jednakże zagrożeniem dla tego gada jest człowiek. Należy pamiętać, że żmija atakuje jedynie wtedy, gdy czuje się zagrożona, czyli podczas nadepnięcia, próby złapania, drażnienia lub przebywania w zbyt bliskiej odległości. Przed atakiem zwija się w spiralę. Kąsa wyrzucając szybko głowę, raniąc człowieka najczęściej na wysokości kostki.

Żmija zygzakowata w pozycji przed atakiem Żmija zygzakowata w pozycji przed atakiem
foto: P. Kutiak

Pierwszymi objawami ukąszenia są dwa malutkie punkciki, ślady po kłach jadowych. Następnie w miejscu pokąsania powstaje opuchlizna. Towarzyszy temu silny ból oraz obrzęk węzłów chłonnych. Do objawów ogólnych zaliczamy w tym przypadku nudności, pobudzenie, ból głowy a następnie biegunkę, wymioty, obrzęk języka i warg oraz omdlenie. W skrajnych przypadkach może wystąpić niewydolność nerek i układu oddechowego, nekrozy tkanek oraz zaburzenia krzepliwości krwi. Reakcja na jad zależy od masy ciała człowieka oraz od stanu jego zdrowia. Znane są przypadki ukąszeń w dłonie, gdy nieostrożni turyści drażnili lub próbowali zrobić zdjęcia gada z bliskiej odległości telefonem komórkowym. Punkty informacyjno-biletowe w Bieszczadzkim Parku Narodowym corocznie informują turystów o tym, że na szlakach należy mieć odpowiednie obuwie turystyczne. Jednakże nie brakuje w sezonie lekkomyślnych turystów, ubranych na wyjście na górskie szlaki w sandały lub klapki.

W przypadku pokąsania przez żmiję przede wszystkim należy oddalić się z miejsca wypadku celem uniknięcia kolejnego ataku. Zachowując spokój należy usiąść i uważnie obejrzeć ranę. Warto wiedzieć, że najczęściej dochodzi do tzw. suchych ukąszeń bez iniekcji jadu do ciała. Jeśli została pokąsana dłoń, należy usunąć z niej wszelkie pierścionki i inną biżuterię. Nie należy wpadać w panikę i wykonywać gwałtownych ruchów, które powodują szybsze rozprzestrzenianie się toksyn. Poza oczyszczeniem rany niewskazane jest jej rozcinanie, przypalanie i wysysanie ustami. Dopuszczalne jest użycie odsysacza jadu, który powinien być w apteczce każdego turysty. W aptekach godny polecenia jest Aspivenin dla alergików lub tani i wielofunkcyjny Antykleszcz. Kolejnym krokiem jest unieruchomienie kończyny oraz umieszczenie jej w miarę możliwości poniżej poziomu serca. Zakładanie opaski uciskowej powyżej rany jest bezzasadne i może spowodować dodatkowe komplikacje. Po w/w czynnościach należy niezwłocznie udać się do najbliższej placówki medycznej. W skrajnych przypadkach należy zawiadomić GOPR lub pogotowie ratunkowe. W przypadku gdy jesteśmy świadkami zaburzenia czynności życiowych u osoby pokąsanej związanych z oddychaniem, krążeniem lub pracą serca, należy w pierwszej kolejności zająć się ich neutralizacją zostawiając sprawy związane z raną na później. Lekarz najczęściej po ukąszeniu aplikuje choremu antytoksynę (czasami placebo). Jest ona wysuszonym jadem żmii, który podaje się w mieszaninie gliceryny, chlorku sodu i kamfory koniom w odpowiednich dawkach i pobiera się ich krew. Pobraną w ten sposób surowicę poddaje się dokładnej obróbce. Pozyskana antytoksyna jadu żmii zygzakowatej zawiera końską immunoglobulinę G, która wiąże jad i neutralizuje jego właściwości toksyczne. Podaje się ją przy silnym zatruciu jadem najlepiej do czterech godzin (maksymalnie do dwudziestu czterech godzin) po ukąszeniu, zanim nie dojdzie do poważnych uszkodzeń w organizmie. Przechowuje się ją w lodówce. Lek wytwarza Wytwórnia Surowic i Szczepionek BIOMED Sp. z.o.o. i kosztuje prawie 600 zł.

Żmija zygzakowata Żmija zygzakowata
foto: P. Olejnik

Żmija zygzakowata jest nieodłącznie kojarzona z Bieszczadami. Stała się ich symbolem, z uwagi na jej liczne występowanie w tej części Polski. Węże, a w szczególności żmije od wieków silnie oddziaływały na wyobraźnię człowieka. Przyczyną takiego stanu rzeczy był przede wszystkim lęk przed ukąszeniem i jego następstwami. Stały się symbolem magii i guślarstwa, miały również zastosowanie w medycynie. Nalewki z jadowitych węży uważano za doskonały lek. Nalewkę z tłuszczu żmij i spirytusu uważano za doskonałą odtrutkę przeciwjadową. Co roku setki żmij ginie pod kołami samochodów i z rąk ludzi, który obawiają się jej ukąszenia. Mimo, że została objęta ochroną od 1986 roku, corocznie znikają jej punktowe stanowiska na terenie całego kraju. Jest pożyteczna, likwidując duże populacje gryzoni niszczących plony rolników. Stanowi element bieszczadzkiej przyrody i z pewnością Bieszczady bez żmij straciły by swój niewątpliwy urok.

tekst / foto: Piotr Kutiak
www.przewodnik-bieszczady.pl

Bibliografia:

1. Marszałek Edward , 2009, "Las pełen zwierza", Wydawnictwo Ruthenus, Krosno.
2. Młynarski Marian, 1987, "Płazy i gady Polski" Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne. Warszawa.
3. Prokopowicz Danuta, 2007, "Medycyna podróży rośliny trujące zwierzęta jadowite". Wydawnictwo Ekonomia i Środowisko. Białystok.
4. Antytoksyna jadu żmij - ulotka dla pacjenta Wytwórnia Surowic i Szczepionek BIOMED Sp. z.o.o.

Żmija zygzakowata melanistyczna czarna Żmija zygzakowata w odmianie barwnej melanistycznej czarnej, zwana diabelską
foto: M. Piela
Żmija zygzakowata melanistyczna Żmija zygzakowata w odmianie melanistycznej brązowej, bez zygzaka
foto: M. Piela
Żmija zygzakowata Żmija zygzakowata w pozycji obronnej
foto: P. Szechyński
Żmija zygzakowata 60 cm żmija zygzakowata
foto: P. Szechyński
Żmija Żmija zygzakowata
foto: M. Piela
» Praktyczne «

Kamera w Czaszynie

Noclegi
Schroniska
Schroniska PTSM
Bazy namiotowe i chatki
Harcerskie bazy i hoteliki

Mapa Bieszczady - wersja online
Mapy Bieszczadów - recenzje
Mapy wycinkowe - recenzje
Przewodniki
Ciekawe wydawnictwa

Szlaki turystyczne - opisy
Szlaki turystyczne - wykaz
Czasy przejść
Ścieżki przyrodnicze - wykaz
Regulamin BdPN
Punkty kasowe BdPN

Bieszczadzka Kolejka Leśna
Jazdy konne
Wyciągi narciarskie
Muzea
Informacja turystyczna
Przewodnicy
Przewoźnicy (Bus)
Przejścia graniczne
Traperska przygoda - tabory

» Warto wiedzieć «

Z psem w Bieszczady
Zagroda pokazowa żubrów
Wędkarskie eldorado na Sanie
Rejsy po Zalewie Solińskim
Park Gwiezdnego Nieba Bieszczady
Karpackie niebo
Sery w Bieszczadach
Wypał węgla drzewnego
Jaskinie
Snowgliding w Bieszczadach
Bieszczadzkie szybowiska
Bieszcz. Centrum Nordic Walking

Trochę historii
Podział (granice) Bieszczadów
Losy bieszczadzkiej ludności
Różne plany rozwoju Bieszczadów
Na wyniosłych połoninach BdPN
Nie tylko Wysokie
Sieć wodna
Geocaching

Fauna Bieszczadów
Flora Bieszczadów

Leśny Kompleks Promocyjny "Lasy Bieszczadzkie"

Ukraińska Powstańcza Armia
Karol Wojtyła w Bieszczadach
Bieszczady pół wieku temu
Bieszczady w filmie

Polowanie w Bieszczadach

Reportaże

Rozmaitości bieszczadzkie

» Cerkwie i cmentarze «

Cerkwie drewniane w Bieszczadach
Cerkwie murowane
Kapliczki w Bieszczadach
Dawne cmentarze, cerkwie i cerkwiska
Ikonostas
O ikonie słów kilka
Bojkowszczyzna Zachodnia. Ochrona zasobów kulturowych - działania praktyczne (pdf)

Cmentarze żydowskie (kirkuty)
Cmentarze ewangelickie Bandrów i Stebnik (Steinfels); cm. gr.kat. w Stebniku
Cmentarze wojskowe w Komańczy
Cmentarz wojskowy w Lesku

Kościół w Woli Michowej

Obelisk UPA

» Wyprawy piesze «

Tarnica z Wołosatego
Halicz z Wołosatego
Bukowe Berdo z Mucznego
Krzemień
Szeroki Wierch
Połonina Caryńska
Połonina Wetlińska
Smerek (wieś) - Smerek - Połonina Wetlińska - Brzegi Górne
Cisna - Jasło - Smerek (wieś)
Suche Rzeki - Smerek
Dwernik-Kamień
Pętla: Wetlina - Riaba Skała - Czerteż - Kremenaros - Rawki - Dział - Wetlina
Mała i Wielka Rawka z p. Wyżniańskiej
Ścieżka "Berehy Górne"
Chryszczata z Komańczy
Chryszczata z Jeziorka Bobrowego
Szlak Huczwice - Chryszczata
Jaworne - Kołonice - Jabłonki
Krąglica
Hyrlata
Szlak graniczny Łupków - Balnica
Przełęcz nad Roztokami - Ruské
Przełęcz nad Roztokami - Okrąglik - Jasło
Jasło i Okrąglik ze Strzebowisk
Łopiennik
Ścieżka Jeleni Skok z Cisnej (wieża widokowa)
Opołonek i Kińczyk Bukowski
Ścieżka dendrologiczno-historyczna w Berehach
Przysłup Caryński z Bereżek
Bukowiec - Sianki - Źródła Sanu
Tarnawa Niżna - Dźwiniacz Górny
Brenzberg - ścieżka
Krutyjówka - ścieżka
Tworylne i Krywe z Rajskiego
Terka - Studenne
Otaczarnia w Bukowcu
Rajskie - Studenne (most)
Przysłup - Krywe
Korbania z Bukowca
Korbania z Łopienki i Tyskowej
Suliła
Wola Michowa - Balnica szl. żółtym
Z Balnicy do Osadnego
Do Solinki z Żubraczego
Zwierzyń - Myczków
Tyskowa i Radziejowa ze Stężnicy
Lasumiła - najgrubsza jodła
Jodła k.Pszczelin - opis ścieżki
Stare Procisne, ścieżka
Dwernik - Procisne, ścieżka
Przez bieszczadzki las - ścieżka Nasiczne - Sękowiec
Kopalnia ropy Polana - Ostre
Holica z Ustianowej - ścieżka
Hylaty - ścieżka hist-przyrodnicza
Huczwice - ścieżka geologiczna
Komańcza - ścieżka dydaktyczna
Jawornik - ścieżka
Gminny szlak Baligród
Bukowy Dwór - ścieżka przyrodnicza
Po ekomuzeum w krainie bobrów
Dolina Potoku Zwór

» Warto zobaczyć «

Wodospady i kaskady
Jeziorka Duszatyńskie
Jeziorko Bobrowe
Sine Wiry
"Gołoborze" i dolina Rabskiego
Rezerwat "Przełom Osławy"
Rezerwat "Śnieżyca wiosenna w Dwerniczku"
Torfowisko "Tarnawa"
Torfowisko "Wołosate"
Jaskinie w Nasicznem
Grota w Rosolinie
Rezerwat "Hulskie"
Młyn w Hulskiem
Pichurów - punkt widokowy
Przełęcz Wyżna - pkt. widokowy
Zagroda pokazowa żubrów
Mini-zoo w Lisznej i Myczkowcach
Koziniec kamieniołom
Skałki Myczkowieckie
Ogród biblijny w Myczkowcach
CKE Myczkowce; miniatury cerkwi
Entomo-zieleniec Myczkowce
Zielony domek w Ustrzykach G.
Muzeum Historii Bieszczad
Klasztor w Zagórzu
Droga krzyżowa w Zagórzu
Sanktuarium w Jasieniu
Most podwieszany w Dwerniczku
XIX-wieczny most kolejki
Radoszyckie źródełko
- legenda o radoszyckim źródełku
Kamień leski
Nowe pomniki przyrody w dolinie Osławy i Kalniczki
Góry Słonne
Rezerwat Sobień
Rezerwat "Polanki"
Góry Słonne - pkt. widokowy
Ekomuzeum Hołe
Pomnik Tołhaja
MBL Sanok - skansen w Sanoku
Park miejski w Sanoku

» Ski-tour;

Hyrlata (1103 m) zimą
Matragona (990 m) zimą
Osina (963m n.p.m.)
Płasza, Kurników Beskid, Okrąglik

» Rowerem «

Trasy rowerowe

» Samochodem «

Trasy samochodowe
Stan dróg w Bieszczadach
Parkingi

» Słowacja i Ukraina «

Zalew Starina (Słowacja)

Projekt Rozłucz
Jasienica Zamkowa
Stara Sól
Bieszczady Wschodnie - relacja z wyjazdu 2005
Czarnohora, relacja z wyjazdu 2006

 

Serwis nasz i współpracujący z nami reklamodawcy
zbierają i przechowują tzw. pliki cookies zarówno do np. statystyk,
jak i w celach reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawien przegladarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Przeglądając nasz serwis ZGADZASZ się na wykorzystywanie tych plików. Szczegółowe informacje na temat cookies
znajdują się w naszej Polityce prywatności

© Twoje Bieszczady 2001-2018
Twoje Bieszczadyon