...Twoje Bieszczady - serwis dla wszystkich którym Bieszczady w duszy grają...

Bieszczady





Polecamy:

4x4 w Bieszczadach
Panorama Solina
Czadzie Sioło
Bieszczader Biuro Podróży
Gęsi Zakręt
Werchowyna
Dwór na Wrzosowisku
Nad Wołosatką
Raj Helmuta
Domki nad Soliną
4x4 w Bieszczadach
Busy-Bieszczady
Bieszczadzka kryjówka
Borsuczyna, Horb


» Miejscowości «

Baligród i okolice
Bóbrka
Buk k.Terki
Bystre k.Czarnej
Cisna i okolice
Czarna i okolice
Daszówka
Duszatyn
Dwernik i Dwerniczek
Glinne
Jankowce
Kalnica k.Baligrodu
Komańcza i okolice
- Mogiła - legenda
- drewniany kościółek
- klasztor Nazaretanek
Lutowiska
Łupków
Mików
Muczne
Myczkowce
Nasiczne
Olszanica
Orelec
Prełuki
Rajskie
Roztoki Górne
Rzepedź
Sękowiec i okolice
Serednie Małe
Smolnik nad Osławą
Solinka
Solina i okolice
- bieszczadzkie zapory
- tajemnica zatoki
Stefkowa
Terka
Uherce Mineralne
Ustianowa
Ustrzyki Górne
Wetlina
Wola Matiaszowa
Wola Michowa
Wołosate
Zatwarnica
Zwierzyń

» Dawne wsie «

Balnica
Beniowa
Bereźnica Niżna
Bukowiec
Caryńskie
Choceń
Dydiowa
Dźwiniacz Górny
Hulskie
Huczwice
Jawornik
Jaworzec
Kamionki
Krywe
Łokieć
Łopienka
- rys historyczny Łopienki
- Chrystus Bieszczadzki
Łuh
Rabe k.Baligrodu
Rosolin
Ruskie
Sianki
Skorodne
Sokoliki
Sokołowa Wola
Studenne
Tarnawa Niżna i Wyżna
Tworylne
- Tworylczyk
Tyskowa
Zawój
Zubeńsko
Żurawin

Wiadomości | Bieszczad

Ukazał się 19 nr rocznika Bieszczad


31.10.2014

"Bieszczad" to doskonale znany miłośnikom historii regionu rocznik Bieszczadzkiego Oddziału Towarzystwa Opieki nad Zabytkami. Właśnie ukazał się najnowszy - 19 numer.

Spis treści:

  • Wstęp
  • Maciej Augustyn - Antropogeniczne zmiany środowiska wodnego w Bieszczadach do 1951 roku (część VII) Dolina górnego Wiaru i Wyrwy
  • Wojciech Wesołkin - W dorzeczu Osławy (część V), Prełuki i Duszatyn
  • Tomasz Hołyński - Intercyzy i zapisy dożywocia źródłem do genealogii szlachty sanockiej w II połowie XVIII wieku
  • Maciej Augustyn - Czy istniał wczesnośredniowieczny system umocnień obronnych w Bandrowie?
  • Bogdan Augustyn - Cerkiew w Równi
  • Maciej Augustyn - "Pogrom w Lutowiskach". Przyczynek do dziejów przemysłu drzewnego na początku XX wieku
  • Waldemar Bałda - Był komendantem Legionów
  • Witold Mołodyński - Historia Rafinerii Nafty "Fanto" SA w Ustrzykach Dolnych w moich wspomnieniach
  • Bolesław Baraniecki - By nie zostali zapomniani. Ludzie ze strażackich fotografii i ich losy
  • Tomasz Borucki - Przeprawy generała Władysława Andersa i jego podkomendnych przez Bieszczady na Węgry pod koniec wojny obronnej 1939 roku
  • Andrzej Szczerbicki - Zabytki nad Ratą, Sołokiją i Bugiem (część I)
  • Janusz Żmijski - O odnalezieniu ułomka figury Chrystusa z krzyża pańszczyźnianego w Rajskiem
  • Autorzy fotografii, rysunków i map

Wstęp

Na 2014 r. przypadły okrągłe rocznice wybuchu dwu największych wojen w historii ludzkości, wojen, które kosztowały życie dziesiątków milionów ludzi, spowodowały niewyobrażalne straty materialne i przyniosły ogromne zmiany geopolityczne na mapie świata. Obie te wojny przetoczyły się także przez Bieszczady, odcisnęły swoje piętno na tej ziemi i powichrowały czy poprzerywały życie jej mieszkańców. Nawiązując do słów poety, tutejsze strumienie niejednokrotnie widziały wówczas nóż z nożem na krzyż, słyszały wołania pomocy i dym nad nimi nieraz się obłoczył.

bieszczad nr 19 - okładka

W tym roczniku, choć nie jest on z zamysłu "rocznicowy", są materiały, które się z tymi światowymi zawieruchami wiążą. Z I wojną światową łączy się materiał biograficzny "Był komendantem Legionów". Prawdopodobnie większość z nas spodziewa się, iż jego bohaterem będzie Józef Piłsudski. A tak nie jest. Jest to rzecz o komendancie Legionów Polskich, o którym pewnie mało kto pamięta, a który miejscem urodzenia związany jest z Przedgórzem Bieszczadzkim. Tekst Waldemara Bałdy nie jest suchym biogramem, odnotowującym jedynie fakty i daty z jego życia, lecz stanowi próbę pokazania żywego człowieka dzięki wykorzystaniu relacji dwóch pełniących służbę u jego boku pamiętnikarzy. Jednym z nich jest hr. August Krasicki, co dodatkowo kojarzy ów materiał z naszym regionem.

Natomiast II wojny światowej dotyczy tekst Tomasza Boruckiego "Przeprawy generała Władysława Andersa i jego podkomendnych przez Bieszczady na Węgry pod koniec wojny obronnej 1939 r." Celem tej publikacji jest "kompleksowa analiza historyczno-topograficzna dwóch bieszczadzkich przepraw rozbitków z Grupy Operacyjnej Kawalerii gen. Andersa w oparciu o wszystkie dostępne materiały źródłowe". Autor, sięgając do relacji uczestników tych zdarzeń i źródeł archiwalnych, szczegółowo opisuje przebieg ostatnich walk Grupy Operacyjnej Kawalerii gen. Andersa, rozprawiając się przy okazji z mylnymi - jego zdaniem - opiniami na ich temat i błędami faktograficznymi, a także licząc, że "rekonstrukcja tych marszrut (...) stanowić będzie dla pasjonatów gór i historii asumpt do podejmowania wędrówek śladami gen. Andersa i jego żołnierzy przez Bieszczady w Polsce i na Ukrainie".

Opis dwóch fotografii z okresu międzywojennego stanowi osnowę materiału Bolesława Baranieckiego "By nie zostali zapomniani. Ludzie ze strażackich fotografii i ich losy". Jest to w jakimś sensie kontynuacja materiału "Jedna fotografia, a tyle historii", zamieszczonego w poprzednim "Bieszczadzie". Wtedy przedmiotem opisu była galowa fotografia leskich strażaków, zrobiona w 1928 r. przed frontonem zamku Krasickich. Bolesław Baraniecki dzięki znakomitej pamięci nie tylko zidentyfikował uwiecznione na tamtym zdjęciu osoby, ale opowiedział także, czym się zajmowały, z jakich rodzin się wywodziły, jakie były ich wcześniejsze i dalsze losy.

W podobnej konwencji utrzymany jest tekst w tym roczniku, gdzie opisywane są dwie fotografie "strażackie" z lat 30. XX w. Również i tym razem ustalenie wykazu znajdujących się na nich postaci jest punktem wyjścia do opowiedzenia ich indywidualnych historii, a opowieści te układają się niczym puzzle w zbiorowy portret sporej części leskiej społeczności. Ogromną wartość stanowi to, że Bolesław Baraniecki z pomocą żony Danuty tworzy portret - jeśli tak można powiedzieć - diachroniczny tej zbiorowości, przedstawiając wcześniejsze i późniejsze losy poszczególnych osób, które w czasach "noża z nożem na krzyż" bardzo często stawały się losami bolesnymi czy wręcz tragicznymi.

Powiązania między historią globalną i lokalną, a także wpływy historii światowej na losy pojedynczych ludzi dają się także wyłuskać we wspomnieniach Witolda Mołodyńskiego, dotyczących Rafinerii Nafty "Fanto" SA w Ustrzykach Dolnych. Dzieje tej firmy - jej utworzenie, rozbudowa, przekształcenia, zamknięcia i ponowne otwarcia - były mocno zdeterminowane wielkimi wydarzeniami historycznymi i procesami społeczno-gospodarczymi w makroskali. Jednocześnie od tego, co dzieje się na świecie, w dużym stopniu uzależniony był bieg życia autora tych wspomnień i jego rodziny, choć mogłoby się wydawać, że korelacja ta nie powinna być aż tak mocna.

To, jak wielkie wydarzenia historyczne wpływają na losy pojedynczych ludzi i lokalnych zbiorowości, widać także doskonale w dziejach Prełuk i Duszatyna. Historia obu tych wiosek stanowi treść piątej części cyklu "W dorzeczu Osławy" Wojciecha Wesołkina. We wcześniejszych czterech przedstawił on dzieje Woli Michowej, Balnicy, Maniowa i Szczerbanówki, Łupkowa i Zubeńska oraz Smolnika i Mikowa. Również kontynuacją cyklu jest materiał "Dorzecze górnego Wiaru". Po raz siódmy już Maciej Augustyn podejmuje temat antropogenicznych przekształceń środowiska wodnego w Bieszczadach. W poprzednich sześciu zinwentaryzował, zlokalizował i opisał dokonane przez ludzi zmiany środowiska wodnego w dolinie górnego Sanu, w dorzeczach górnej Solinki, Czarnej, Jasieńki oraz w dolinie górnego i środkowego Strwiąża. Tym razem zajmuje się tymi zmianami, jakie w ciągu kilku stuleci w wyniku przedsięwzięć gospodarczych nastąpiły w dorzeczu Wiaru.

Następny materiał Macieja Augustyna opatrzony jest tytułem "Czy istniał wczesnośredniowieczny system umocnień obronnych w Bandrowie?" Na to tytułowe pytanie nie udziela on jednoznacznej odpowiedzi. Lecz na podstawie interpretacji fotografii lidarowej Bandrowa, a także sugestii, zawartych w dorobku Antoniego Schneidera, badania toponimów, analizy dokumentów historycznych i kontaktów z archeologami uznaje za bardzo prawdopodobne istnienie grodziska wczesnośredniowiecznego na terenie obecnego Bandrowa. Potwierdzenie lub obalenie tej tezy wymagałoby jednak przeprowadzenia dokładnych badań archeologicznych.

"Pogrom w Lutowiskach. Przyczynek do dziejów przemysłu drzewnego na początku XX w." to tytuł kolejnego tekstu Macieja Augustyna. Współcześnie słowo "pogrom" jest używane jako określenie zbiorowych ataków na przedstawicieli mniejszości narodowościowych czy religijnych. Najczęściej kojarzy się z aktami przemocy wobec Żydów. To zdarzenie, do którego doszło 10 marca 1907 r. w Lutowiskach, jeśli już zdecydujemy się je tak nazwać, było pogromem na opak. W artykule "Intercyzy i zapisy dożywocia źródłem do genealogii szlachty sanockiej w II połowie XVIII w." Tomasz Hołyński przytacza prawie 150 zapisów genealogicznych, dotyczących szlachty sanockiej z lat 1739–1804. Odnoszą się one głównie do intercyz i zapisów dożywocia sporządzanych przez małżonków i ich rodziców. Z rękopisu "Notaty do genealogii różnych rodzin XVIII w. z akt archiwów we Lwowie" wybrano wszystkie zapisy z dokumentów stworzonych na terenie ziemi sanockiej, wnoszonych do grodu lub ziemstwa sanockiego oraz związane z rodzinami pełniącymi urzędy ziemi sanockiej albo rodami obecnymi na Sanocczyźnie.

Co roku członkowie i sympatycy Bieszczadzkiego Oddziału Towarzystwa Opieki nad Zabytkami w długi weekend otwierający maj wyjeżdżają na Ukrainę i zwiedzają dawne polskie Kresy. Te "wyjazdy mają walor poznawczy i edukacyjny, niosą też duży ładunek emocjonalny. Zmuszają do zadumy i refleksji. Trudno pominąć też aspekt prowadzonej wtedy dokumentacji – zazwyczaj fotograficznej, wykonanej niekiedy w tzw. ostatniej chwili, najczęściej obiektów historycznych i zabytkowych, świadczących o niedawnej polskości tych ziem". Podobne cele miał ubiegłoroczny pobyt na Sokalszczyźnie. W tym przypadku ładunek emocjonalny był szczególnie wielki, gdyż "tereny te są bardzo bliskie dużej grupie obecnych mieszkańców Bieszczadów", tych, którzy znaleźli się w Bieszczadach w wyniku Akcji H–T, a także ich dzieci, wnuków, a niekiedy już i prawnuków. Owocem tego wyjazdu jest artykuł Andrzeja Szczerbickiego "Zabytki nad Ratą, Sołokiją i Bugiem", w którym - oprócz opisu obiektów zabytkowych z Rawy Ruskiej, Potylicza, Uhnowa i Krystynopola - pomieszczono także zarysy dziejów tych miejscowości.

"Cerkiew w Równi" Bogdana Augustyna to próba pokazania, na czym polega unikatowość tej świątyni. Datowana na I poł. XVIII w. cerkiew greckokatolicka pw. Opieki Matki Bożej (obecnie kościół filialny pw. Matki Bożej Wspomożycielki Wiernych) w Równi jako jedyna w Bieszczadach "daje pewne wyobrażenie, jak budowano cerkwie na tym terenie w czasach wcześniejszych". Autor wyjaśnia, na czym polega "archaiczność" tej budowli oraz jakie elementy jej konstrukcji i wystroju sprawiają, że zalicza się ją do najcenniejszych zabytków architektury sakralnej w Bieszczadach. "W Rajskiem 25 maja 2014 r. odbyło się uroczyste poświęcenie odnowionej murowanej kaplicy na Hrabie, pochodzącej z II połowy XIX w. Ponieważ wnętrze chylącej się ku upadkowi kaplicy było już zupełnie puste, lokalni opiekunowie ze Stowarzyszenia "Rajska Dolina" zagospodarowali je po odbudowie od nowa za pomocą kilku skromnych sprzętów, w większości współczesnych. Niedługo przed ceremonią poświęcenia został także umocowany w pustej niszy nad drzwiami fragment metalowej figury Chrystusa”. Odtworzenia historii tego krucyfiksu, którego fragment odnaleziono wiosną 2014 r. w zbuchtowanej przez dziki ziemi, podejmuje się Janusz Żmijski, pisząc "O odnalezieniu ułomka figury Chrystusa z krzyża pańszczyźnianego w Rajskiem".

Tomasz Szewczyk

» Praktyczne «

Kamera w Czaszynie

Noclegi
Schroniska
Schroniska PTSM
Bazy namiotowe i chatki
Harcerskie bazy i hoteliki

Mapa Bieszczady - wersja online
Mapy Bieszczadów - recenzje
Mapy wycinkowe - recenzje
Przewodniki
Ciekawe wydawnictwa

Szlaki turystyczne - opisy
Szlaki turystyczne - wykaz
Czasy przejść
Ścieżki przyrodnicze - wykaz
Regulamin BdPN
Punkty kasowe BdPN

Bieszczadzka Kolejka Leśna
Jazdy konne
Wyciągi narciarskie
Muzea
Informacja turystyczna
Przewodnicy
Przewoźnicy (Bus)
Przejścia graniczne
Traperska przygoda - tabory

» Warto wiedzieć «

Z psem w Bieszczady
Zagroda pokazowa żubrów
Wędkarskie eldorado na Sanie
Rejsy po Zalewie Solińskim
Park Gwiezdnego Nieba Bieszczady
Karpackie niebo
Sery w Bieszczadach
Wypał węgla drzewnego
Jaskinie
Snowgliding w Bieszczadach
Bieszczadzkie szybowiska
Bieszcz. Centrum Nordic Walking

Trochę historii
Podział (granice) Bieszczadów
Losy bieszczadzkiej ludności
Różne plany rozwoju Bieszczadów
Na wyniosłych połoninach BdPN
Nie tylko Wysokie
Sieć wodna
Geocaching

Fauna Bieszczadów
Flora Bieszczadów

Leśny Kompleks Promocyjny "Lasy Bieszczadzkie"

Ukraińska Powstańcza Armia
Karol Wojtyła w Bieszczadach
Bieszczady pół wieku temu
Bieszczady w filmie

Polowanie w Bieszczadach

Reportaże

Rozmaitości bieszczadzkie

» Cerkwie i cmentarze «

Cerkwie drewniane w Bieszczadach
Cerkwie murowane
Kapliczki w Bieszczadach
Dawne cmentarze, cerkwie i cerkwiska
Ikonostas
O ikonie słów kilka
Bojkowszczyzna Zachodnia. Ochrona zasobów kulturowych - działania praktyczne (pdf)

Cmentarze żydowskie (kirkuty)
Cmentarze ewangelickie Bandrów i Stebnik (Steinfels); cm. gr.kat. w Stebniku
Cmentarze wojskowe w Komańczy
Cmentarz wojskowy w Lesku

Kościół w Woli Michowej

Obelisk UPA

» Wyprawy piesze «

Tarnica z Wołosatego
Halicz z Wołosatego
Bukowe Berdo z Mucznego
Krzemień
Szeroki Wierch
Połonina Caryńska
Połonina Wetlińska
Smerek (wieś) - Smerek - Połonina Wetlińska - Brzegi Górne
Cisna - Jasło - Smerek (wieś)
Suche Rzeki - Smerek
Dwernik-Kamień
Pętla: Wetlina - Riaba Skała - Czerteż - Kremenaros - Rawki - Dział - Wetlina
Mała i Wielka Rawka z p. Wyżniańskiej
Ścieżka "Berehy Górne"
Chryszczata z Komańczy
Chryszczata z Jeziorka Bobrowego
Szlak Huczwice - Chryszczata
Jaworne - Kołonice - Jabłonki
Krąglica
Hyrlata
Szlak graniczny Łupków - Balnica
Przełęcz nad Roztokami - Ruské
Przełęcz nad Roztokami - Okrąglik - Jasło
Jasło i Okrąglik ze Strzebowisk
Łopiennik
Ścieżka Jeleni Skok z Cisnej (wieża widokowa)
Opołonek i Kińczyk Bukowski
Ścieżka dendrologiczno-historyczna w Berehach
Przysłup Caryński z Bereżek
Bukowiec - Sianki - Źródła Sanu
Tarnawa Niżna - Dźwiniacz Górny
Brenzberg - ścieżka
Krutyjówka - ścieżka
Tworylne i Krywe z Rajskiego
Terka - Studenne
Otaczarnia w Bukowcu
Rajskie - Studenne (most)
Przysłup - Krywe
Korbania z Bukowca
Korbania z Łopienki i Tyskowej
Suliła
Wola Michowa - Balnica szl. żółtym
Z Balnicy do Osadnego
Do Solinki z Żubraczego
Zwierzyń - Myczków
Tyskowa i Radziejowa ze Stężnicy
Lasumiła - najgrubsza jodła
Jodła k.Pszczelin - opis ścieżki
Stare Procisne, ścieżka
Dwernik - Procisne, ścieżka
Przez bieszczadzki las - ścieżka Nasiczne - Sękowiec
Kopalnia ropy Polana - Ostre
Holica z Ustianowej - ścieżka
Hylaty - ścieżka hist-przyrodnicza
Huczwice - ścieżka geologiczna
Komańcza - ścieżka dydaktyczna
Jawornik - ścieżka
Gminny szlak Baligród
Bukowy Dwór - ścieżka przyrodnicza
Po ekomuzeum w krainie bobrów
Dolina Potoku Zwór

» Warto zobaczyć «

Wodospady i kaskady
Jeziorka Duszatyńskie
Jeziorko Bobrowe
Sine Wiry
"Gołoborze" i dolina Rabskiego
Rezerwat "Przełom Osławy"
Rezerwat "Śnieżyca wiosenna w Dwerniczku"
Torfowisko "Tarnawa"
Torfowisko "Wołosate"
Jaskinie w Nasicznem
Grota w Rosolinie
Rezerwat "Hulskie"
Młyn w Hulskiem
Pichurów - punkt widokowy
Przełęcz Wyżna - pkt. widokowy
Zagroda pokazowa żubrów
Mini-zoo w Lisznej i Myczkowcach
Koziniec kamieniołom
Skałki Myczkowieckie
Ogród biblijny w Myczkowcach
CKE Myczkowce; miniatury cerkwi
Entomo-zieleniec Myczkowce
Zielony domek w Ustrzykach G.
Muzeum Historii Bieszczad
Klasztor w Zagórzu
Droga krzyżowa w Zagórzu
Sanktuarium w Jasieniu
Most podwieszany w Dwerniczku
XIX-wieczny most kolejki
Radoszyckie źródełko
- legenda o radoszyckim źródełku
Kamień leski
Nowe pomniki przyrody w dolinie Osławy i Kalniczki
Góry Słonne
Rezerwat Sobień
Rezerwat "Polanki"
Góry Słonne - pkt. widokowy
Ekomuzeum Hołe
Pomnik Tołhaja
MBL Sanok - skansen w Sanoku
Park miejski w Sanoku

» Ski-tour;

Hyrlata (1103 m) zimą
Matragona (990 m) zimą
Osina (963m n.p.m.)
Płasza, Kurników Beskid, Okrąglik

» Rowerem «

Trasy rowerowe

» Samochodem «

Trasy samochodowe
Stan dróg w Bieszczadach
Parkingi

» Słowacja i Ukraina «

Zalew Starina (Słowacja)

Projekt Rozłucz
Jasienica Zamkowa
Stara Sól
Bieszczady Wschodnie - relacja z wyjazdu 2005
Czarnohora, relacja z wyjazdu 2006


Serwis nasz i współpracujący z nami reklamodawcy
zbierają i przechowują tzw. pliki cookies zarówno do np. statystyk,
jak i w celach reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawien przegladarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Przeglądając nasz serwis ZGADZASZ się na wykorzystywanie tych plików. Szczegółowe informacje na temat cookies
znajdują się w naszej Polityce prywatności

© Twoje Bieszczady 2001-2018
Twoje Bieszczadyon